Informacje - Gmina Serniki

Gmina le?y w ?rodkowej cz??ci województwa lubelskiego, w powiecie lubartowskim, przy jego po?udniowo wschodniej granicy z powiatem ??czy?kim.

S?siaduje z pi?cioma gminami:

• na po?udniu z gmin? wiejsk? Spiczyn

• na wschodzie z gmin? miejsko-wiejsk? Ostrów Lubelski

• na pó?nocy z gmin? wiejsk? Nied?wiada

• na zachodzie z gmin? wiejsk? Lubartów i gmin? miejsk? Lubartów

Gmina Serniki nale?y do najmniejszych jednostek administracyjnych województwa lubelskiego. Ze wzgl?du na zajmowan? powierzchni? -7 543 ha- zajmuje 157 pozycj? na 173 gmin wiejskich. Gmina podzielona jest na 13 so?ectw: Brzostówka I, Brzostówka II, Czerniejów, Nowa Wie?, Nowa Wola I, Nowa Wola II, Serniki Wie?, Serniki Kolonia, Wola Sernicka I, Wola Sernicka II, Wola Sernicka Kolonia, Wólka Zab?ocka, Wólka Zawieprzycka.

W gminie Serniki mieszka oko?o 5000 osób. G?sto?? zaludnienia wynosi 66 osób na 1 km2.

Gmina Serniki nale?y do gmin o niewielkich symptomach wyludniania si?.

Wa?nym uwarunkowaniem rozwojowym gminy jest jej podmiejskie po?o?enia w s?siedztwie licz?cego 23,8 tys. Mieszka?ców Lubartowa, oraz w niewielkiej odleg?o?ci 23 km od najwi?kszego miasta wschodniej Polski, licz?cego 356 tys. Mieszka?ców - Lublina. Ponadto w odleg?o?ci 2 km od siedziby gminy przebiega droga krajowa nr 19, ??cz?ca Lublin, Rzeszów i Bia?ystok.

KRÓTKI RYS HISTORYCZNY

W czasach pierwszych Piastów teren obecnej Lubelszczyzny stanowi?y wschodnie rubie?e dzielnicy sandomierskiej. Osadnictwu nie sprzyja?y wojny domowe i wojny z Rusi? w XIII wieku. Istnia?y tu niewielkie osady i gród kasztela?ski w Lublinie. Kasztelan urz?duj?cy w Lublinie sprawowa? pe?nie w?adzy w tym terenie. W drugiej po?owie XIII wieku kasztelan traci? swoj? w?adz?. Przyczyni?y si? do tego rozdawnictwa immunitetów (wy??czenia s?dowe) przez s?abych ksi???t na rzecz rycerzy. Tereny te pustoszy?y najazdy Litwinów, Ja?wingów, Tatarów i Rusinów.

Po zjednoczeniu Polski na pocz?tku XIV wieku wprowadzono nowy urz?d, by? nim starosta. Starosta podobnie jak kasztelan urz?dowa? w Lublinie. Staro?cie lubelskiemu podlega? równie? obszar dzisiejszego powiatu lubartowskiego. Trzeba wspomnie?, ?e urz?d kasztelana istnia? nadal, ale nie wi?za?a si? z nim ?adna faktyczna w?adza. Po zjednoczeniu Polski na pocz?tku XIV wieku obecny region lubelski by? cz??ci? du?ego województwa sandomierskiego.

W XV wieku wyodr?bni?y si? s?dy ziemskie jako s?dy dla stanu szlacheckiego w sprawach cywilnych. Okr?gi s?dowe nazwano powiatami. S?d ziemski obradowa?, dla interesuj?cego nas regionu w Lublinie.

W 1474 roku z du?ego województwa sandomierskiego zosta?o wydzielone województwo lubelskie obejmuj?ce zawi?la?skie obszary sandomierskiego. Sejmik szlachecki nowego województwa rozpocz?? obrady, pocz?tkowo w Urz?dowie, a od 1532 roku w Lublinie.

W szlacheckiej Polsce utrwali? si? podzia? na województwa i powiaty, czyli okr?gi s?dowe. Natomiast najmniejsz? jednostk? podzia?u terytorialnego by?a parafia. Stan podzia?u na województwa, powiaty i parafie utrzymywa? si? do 1795 roku do upadku Rzeczpospolitej. Obecna gmina Serniki nale?a?a wówczas do powiatu lubelskiego w ramach województwa lubelskiego.

W 1795 roku tereny obecnej gminy zosta?y zaj?te przez Austri? podczas III zaboru Polski. Tereny Lubelszczyzny i Sandomierskiego sta?y si? Galicj? Zachodni?. Kraj zosta? podzielony na cyrku?y. Pó?niejsza gmina znalaz?a si? w cyrkule lubelskim. W 1807 roku w wyniku wojen napoleo?skich powsta?o Ksi?stwo Warszawskie, które pocz?tkowo nie obejmowa?o tych terenów, dopiero w maju 1809 okolice Lubartowa zosta?y wyzwolone przez si?y Ksi?stwa Warszawskiego.

Ksi?stwo Warszawskie administracyjnie podzielone podobnie jak Francja. Utworzono departament lubelski na czele z prefektem i powiaty na czele z podprefektem. Wtedy po raz pierwszy powsta? powiat lubartowski, a w jego sk?ad wszed? obszar pó?niejszej gminy.

W 1815 roku powiat lubartowski znalaz? si? w granicach Królestwa Polskiego pod ber?em cara. Rosjanie podzielili kraj na województwa. Dawne departamenty przemianowano na województwa, pozostawiono za? podzia? na powiaty. Rosjanie wprowadzili dodatkowy podzia? na obwody skupiaj?cego po dwa lub trzy powiatu. Powiaty lubartowski i lubelski tworzy?y obwód lubelski. Powiat lubartowski, w obwodzie lubelskim, wszed? w sk?ad województwa lubelskiego.

W czasie powstania listopadowego w pocz?tkach maja 1831 roku mia?y na terenie gminy miejsce walki z Rosjanami. Brak szczegó?owych danych ale podczas walk zosta? spalony most na Wieprzu pod Sernikami. Po powstaniu listopadowym, województwa przemianowano na gubernie, obwody na powiaty, powiaty za? sta?y si? okr?gami. Teren obecnej gminy znalaz? si? w okr?gu lubartowskim, w powiecie lubelskim i guberni lubelskiej.

W 1844 roku wprowadzono kolejn? reform?, utworzono w ca?ym kraju du?e gubernie. W tym celu po??czono dotychczasowe gubernie w wi?ksze jednostki. Gubernia lubelska zosta?a po??czona z podlask? i powsta?a jedna du?a gubernia lubelska.

W 1864 roku na mocy ukazu carskiego powsta?a gmina Syrniki, obejmuj?c wi?kszo?? obecnych terenów gminy. Gmina sk?ada?a si? z gruntów w?o?cia?skich (ch?opskich) i dworskich (folwarki). Na gmin? w tym czasie sk?ada?y si? gromady (wsie) na czele z so?tysem, którego wybiera?o zgromadzenie gromadzkie. Organem uchwa?odawczym gminy by?o zebranie gminne, na którym prawo g?osu mieli gospodarze posiadaj?ce co najmniej 3 morgi gruntu. Zebranie gminne wybiera?o wójta i ?awników (rodzaj zarz?du gminy). Wójt mia? uprawnienia policyjno-administracyjne i s?downicze. Gmina zarz?dza?a szkolnictwem gminnym. Urz?dem gminy kierowa? pisarz gminny, który cz?sto by? najwa?niejsz? osob? w gminie z racji umiej?tno?ci pisania i czytania.

Gmina Serniki mia?a obszar 15 725 mórg i 3 827 mieszka?ców (rok 1890). S?d gminny by? w ??cznej, a poczta w Lubartowie.

W 1867 roku du?e gubernie podzielono na mniejsze, jednak zosta?a gubernia lubelska. Utworzono w tym czasie po raz drugi powiat lubartowski. Taki podzia? na gminy, powiaty i gubernie utrzyma? si? do 1915 roku.

Podczas I wojny ?wiatowej przez trzy dni na pocz?tku sierpnia 1915 roku przez teren gminy przechodzi? front. Trwa?y tu walki mi?dzy wycofuj?cymi si? Rosjanami, a nacieraj?cymi wojskami Austro-W?gier. Pami?tk? tych walk s? liczne cmentarze wojenne w Nowej Woli. W latach 1915-18 terenem tym zarz?dza? genera?-gubernator austro-w?gierski z siedzib? w Lublinie.

W odrodzonej Polsce, po 1918 roku utrzyma?a si? gmina Syrniki, istnia? te? powiat lubartowski w województwie lubelskim. Taki stan przetrwa? do 1939 roku.

Gmina Syrniki w okresie mi?dzywojennym sk?ada?a si? z 22 miejscowo?ci. Gmina w 1921 roku liczy?a 780 domów i 124 inne budynki mieszkalne. Na terenie gminy mieszka?o 5 856 osób i co ciekawe gmina by?a miejscem w którym ludno?? by?a jednolita narodowo?ciowo i wyznaniowo. W ca?ej gminie tylko 8 osób przyzna?o si? do narodowo?ci niemieckiej, jedna osoba poda?a wiar? prawos?awn?, a 6 osób (w Brzostówce) poda?o jako swoj? religie mariawityzm.

W sk?ad gminy wchodzi?y: Brzostówka folwark, Brzostówka le?niczówka, Brzostówka kolonia, Brzostówka wie?, Czerniejów kolonia, Czerniejów wie?, Kaznów folwark, Kaznów kolonia, Kaznów wie?, K?pa osada, Marysin kolonia, Nowa Wie? wie?, Ruskowola wie?, Stucha le?niczówka, Syrniki folwark, Syrniki wie?, Wola Syrnicka folwark, Wola Syrnicka wie?, Wola Zab?ocka kolonia, Wola Zab?ocka wie?, Wólka Zawieprzycka folwark i Wólka Zawieprzycka wie?.

OPIS PIERWSZEGO PISANEGO DOKUMENTU, GDZIE WYMIENIA SI? MIEJSCOWO?? SERNIKI

W?adys?aw, dziedzic Królestwa Polskiego, przenosi na prawo ?redzkie imiennie wyszczególnione wsie braci Dzier?ka i Ostasza z Bejsc.

In nomine Domini amen, Ea quae de mera liberalitate principum ob merita subditorum ac fidelia obsequia conceduntur, testium adminiculo et attestatione litterarum consueverunt perennari. Hinc est, quod nos Vladislaus Dei gratia dux Cracouiae, Sandomiriae [...] Regni Poloniae notum fore volumus universis, tam praesentibus, quam futuris, tenore praesentium inspecturis, quod consideratis et inspectis meritis ac fidelibus servitiis per Dersconem et Ostasonem haeredes de Bescze [...] videlicet Beysze, Podolany, duas sortes in Stoianowicze, Koloczyce, Briscza, Nowaczerkiew, Wroczimirow, Zakrzow, Zatopolce, Gostcza, Sirnice, Melgwi, et Jancowicze sibi adiacentem Dobrowica, Slawino, Motycz, Bochotnyca [...] et si quas insposterum locaverint intra limites seu gades villarum predictarum iure Tuitonico Sredensi ipis in perpetuum indulsimus et concessimus collocandas quibuslibet iuribus, consuetudinibus, agariis et perangariis Polonicalibus proculmotis, prout utilius et convenientius ipis videbitur opportunum, ut ex ec praefatae haereditates fortius possent sumere meliorationis incrementum.[...].

MAPY HISTORYCZNE

>> Mapa Królestwa Kongresowego

>> Legenda do mapy Królestwa Kongresowego

>> Mapa Austro-w?gierska

>> Mapa HELDENSFELD

ZNANE POSTACIE ZWI?ZANE Z GMIN? SERNIKI

ATANAZY MI?CZY?SKI – dziedzic dóbr Zawieprzyce i Wólka Zawieprzycka

Atanazy Mi?czy?ski urodzi? si? w 1639 roku. Wed?ug „Polskiego S?ownika Biograficznego" mia? si? urodzi? w Zawieprzycach, ale nie wydaje si? to mo?liwe, poniewa? w tym czasie Zawieprzyce nie nale?a?y jeszcze do jego ojca Piotra Mi?czy?skiego. Jego ojciec pochodzi? ze ?redniozamo?nej rodziny z województwa p?ockiego, z czasem przeprowadzi? si? na Ukrain?, gdzie zosta? pu?kownikiem prywatnych wojsk ordynatów ostrogskich. Zosta? podczaszym czernichowskich i o?eni? na Ukrainie.

Oko?o 1671 roku kupi? maj?tek Zawieprzyce wraz z Wólk? Zawieprzyck?, a kilka lat pó?niej maj?tek ten przeszed? na jego m?odszego syna Atanazego. M?ody Atanazy rozpocz?? w m?odo?ci s?u?b? wojskow? u boku ojca na Ukrainie. Ukraina w tym czasie by?a krajem nieustannej wojny. Atanazy dorasta? w czasie powstania Chmielnickiego i licznych najazdów tatarskich. W m?odo?ci pozna? nieco starszego od siebie Jana Sobieskiego, którego zosta? przyjacielem. By? przy nim podczas ci??kiej choroby w 1667 roku.

M?ody Mi?czy?ski wyró?niaj?c si? waleczno?ci? i zdolno?ciami przywódczymi zosta? dnia 1 V 1667 roku dowódc? chor?gwi tatarskiej. W tym samym roku razem z Sobieskim odby? kampanie podhajeck? przeciw Turkom. Walczy? na czele swojej chor?gwi.

Kilka lat pó?niej znowu wybuch?a wojna na Ukrainie. W dniu 28 VIII 1671 roku Mi?czy?ski walnie przyczyni? si? do zwyci?stwa nad Turkami i Tatarami pod Brac?awiem. Rok pó?niej dowodzi? ju? elitarn? chor?gwi? pancern?. Zawsze w pierwszej linii, na zwiadzie, rozbija? watahy tatarskie. W 1673 roku wzi?? udzia? w s?ynnej bitwie pod Chocimiem i kiedy ju? rozbito wojska tureckie przeprawi? si? przez Dniestr i ?ciga? niedobitki wroga a? do Kamie?ca Podolskiego.

W 1674 roku by? w Warszawie podczas elekcji królewskiej Jana III Sobieskiego, podpisa? akt elekcji.

Na prze?omie 1674 i 1675 roku Mi?czy?ski znowu walczy? na Ukrainie. Jednak Mi?czy?ski nigdy nie dowodzi? wi?kszymi grupami wojsk. By? mo?e nie mia? do tego odpowiednich talentów strategicznych, ale za to by? mistrzem podchodów, nocnych wypadów, nag?ych ataków, zwrotów, czyli typowego sposobu walki na Ukrainie.

W lutym 1676 roku wzi?? udzia? w koronacji królewskiej swego przyjaciela Jana III. Podczas koronacji Mi?czy?ski okre?lany by? jako „wierny przyjaciel naszego (Sobieskich) domu". Tu? po koronacji ju? w marcu 1676 roku Mi?czy?skiego znowu spotykamy nad Dniestrem w walce. Jednak wtedy po raz pierwszy dozna? pora?ki w polu. Rok pó?niej z powodu redukcji wojsk w Polsce jego pu?k zosta? zmniejszony do 4 chor?gwi, a on sam otrzyma? w nagrod? za s?u?b? królewsk? starostwo krzepickie. Mi?czy?ski zaj?? si? swoimi dobrami ziemskimi oraz polityk?. W 1678 roku by? pos?em z województwa wo?y?skiego, w 1681 znowu wybrano go na pos?a, w 1681 zosta? starost? ?osickim, a w 1682 ?uckim.

Rok pó?niej znowu uczestniczy? w kampanii wojennej, tym razem w wyprawie pod Wiede?. Sta? na czele pu?ku lekkiej jazdy z?o?onego z trzech chor?gwi. Jedn? dowodzi? osobi?cie, a pozosta?ymi jego bracia. W czasie przemarszu pod Wiede? przebywa? razem z królem w jednym namiocie, razem jedli i spali.

Mi?czy?ski wzi?? udzia? w s?ynnej wiktorii wiede?skiej, a nast?pnie robi? to, co umia? najlepiej; ?ciga? Turków. W bitwie pod Parkanami dnia 7 X os?oni? w niebezpiecze?stwie króla, a nast?pnie wzi?? udzia? w drugiej bitwie pod Parkanami dnia 9 X 1683 roku. Ca?? jesie? tego roku walczy? na Ba?kanach z niedobitkami wojsk tureckich.

W 1684 roku król mianowa? go ?owczym wielkim koronnym. W 1685 i 1686 roku wzi?? udzia? w kolejnych wyprawach króla Jana Sobieskiego na Ba?kany, walczy? oczywi?cie w przedniej stra?y.

W 1689 roku zosta? podskarbim wielkim koronnym. Prawie ?adna wyprawa przeciw Turkom nie mog?a si? bez niego obej??. W 1691 roku ponownie wraz z królem walczy? w Mo?dawii. Od dawna by? zaprzyja?niony z królem, który bywa? w jego posiad?o?ci w Przedmie?ciu Halickim. W 1692 roku wzi?to jego kandydatur? na hetmana polnego koronnego, ale hetmanem zosta? pochodz?cy z magnackiej rodziny Feliks Potocki.

Przez kolejnych kilka lat znowu walczy? na Ukrainie. W 1695 roku zorganizowa? obron? Lwowa przed wielkim najazdem tatarskim. W 1696 roku jako wierny przyjaciel by? u boku umieraj?cego króla.

Nast?pnie popar? nowego króla Augusta II Mocnego. W kolejnych latach by? pos?em i zajmowa? si? sprawami podatkowymi. W czasie II wojny pó?nocnej popar? Augusta przeciw Szwedom i Stanis?awowi Leszczy?skiemu. Spowodowa?o to liczne zniszczenia w jego dobrach od wojsk szwedzkich. Po zwyci?stwie nad stronnikami szwedzkimi domaga? si? odszkodowania za zniszczenia wojenne. W zamian król mianowa? go wojewod? wo?y?skim. Kolejne lata to okres „emerytury" po 40 latach s?u?enia w armii.

By? mistrzem podjazdowych walk, jednak przez poddanych zosta? zapami?tany jako okrutnik (podobnie jak pó?niej jego syn). W ko?cu ?ycia jego maj?tek wyceniano na milion z?otych. Przed ?mierci? rozpocz?? budow? ko?cio?a w Kijanach. Zmar? w 1723 roku, zosta? pochowany w Maciejowie na Wo?yniu.

EUSTACHY POTOCKI- dziedzic dóbr Serniki

By? synem Jerzego Potockiego starosty grabowieckiego, urodzi? si? oko?o 1720 roku w bogatej magnackiej rodzinie. Ju? jako 11 -letni ch?opiec otrzyma? starostwo dubie?skie (Dubienka nad Bugiem). Nauk? pobiera? pocz?tkowo w kolegium jezuitów w Lublinie, a po kilku latach wyjecha? do Francji i Niemiec. W 1738 roku ojciec scedowa? na niego kolejne starostwa i wieku 18 lat by? ju? bardzo bogatym cz?owiekiem. Po powrocie do kraju w 1740 zosta? wybrany na pos?a na sejm z ziemi podolskiej. W 1741 roku o?eniono go z Mariann? K?tsk?, ?ona wnios?a mu w posagu ogromny maj?tek po swym dziadku Antonim Szczuce. Dzi?ki temu m?ody Potocki sta? si? jednym z najbogatszych magnatów Rzeczpospolitej.

W po?owie XVIIII wieku w kraju trwa? spór mi?dzy stronnictwem Potockich i Famili? (Czartoryscy). Eustachy Potocki da? si? wci?gn?? w awantury mi?dzy rodami, polegaj?ce na zrywaniu sejmików, sejmów i du?ej liczbie pojedynków. Po za?agodzeniu sytuacji w kraju Potocki znalaz? si? w?ród zwolenników hetmana Branickiego i w 1752 roku zosta? genera?em majorem wojsk koronnych. Potocki nale?a? do zwolenników Francji i pobiera? od nich „pensje" w wysoko?ci 3 000 dukatów rocznie. (Wi?kszo?? magnatów uczestniczy?a w tym procederze pobierania pieni?dzy z zagranicy, a przyk?ad szed? od samego króla Poniatowskiego).

Syrniki by?y w tym czasie jego g?ówn? siedzib?. Pozycja maj?tkowa i towarzyska by?a tak du?a, ?e Francuzi brali nawet jego kandydatur? na króla Polski. Uczestniczy? w wielu dzia?aniach politycznych tamtej epoki. Posiada? wiele dóbr w ró?nych cz??ciach kraju g?ównie na Lubelszczy?nie i Ukrainie. By? dobroczy?c? Syrników i Radzynia, gdzie wzniós? dwory, pa?ace i ko?cio?y. Na cze?? swojej ?ony utworzy? w Warszawie jurydyk? zwan? Mariensztatem (jurydyki by?y wy??czone spod zarz?du miejskiego). Eustachy Potocki zmar? w Radzyniu w 1768 roku. Z ma??e?stwa z K?tsk? mia? siedmioro dzieci.

MACIEJ ?YSZKIEWICZ – dziedzic dóbr Serniki (1806-1820)

Maciej ?yszkiewicz urodzi? si? oko?o 1750 roku. Pochodzi? z zubo?a?ej szlacheckiej polsko-ormia?skiej rodziny z Litwy, która przez to, ?e zaj??a si? w przesz?o?ci handlem straci?a prawa szlacheckie. Maciej przej?? po ojcu Grzegorzu zawód bankiera staj?c si? szybko jedn? z wa?niejszych postaci bankowo?ci warszawskiej ko?ca XVIII wieku. Mia? opinie cz?owieka rzutkiego, ale i bezwzgl?dnego. (By? to szersze? w spo?eczno?ci ludzkiej). Prowadzi? szerokie mi?dzynarodowe interesy. Posiada? wiele nieruchomo?ci w Warszawie. Inwestowa? w przemys?. Wspó?pracowa? z królem polskim. W latach osiemdziesi?tych posiada? maj?tek licz?cy oko?o 7 milionów z?. Uczestniczy? w pracach magistratu warszawskiego i by? ?awnikiem. W 1790 roku sejm przywróci? mu prawa szlacheckie. Uczestniczy? aktywnie w procesie odradzania si? miast i ich praw w Polsce. By? przeciwnikiem Konfederacji Targowickiej, a w 1793 roku zbankrutowa? tak jak wielu bankierów warszawskich.

Bra? udzia? w powstaniu ko?ciuszkowskim zasiadaj?c we w?adzach i zajmuj?c si? zaopatrzeniem wojsk powsta?czych. Po upadku Warszawy przedosta? si? do Lwowa, a uciekaj?c uratowa? ?ycie Józefa Wybickiego (autora pó?niejsze Mazurka D?browskiego), przez co zyska? jego dozgonn? wdzi?czno??. W 1796 roku wróci? do Warszawy znowu zajmuj?c si? finansami. Jednak w 1797 roku ponownie zbankrutowa?. W 1798 roku jego maj?tek zlicytowano, ale i tym razem uda?o mu si? ocali? cz??? maj?tku. W 1799 roku po raz trzeci zaj?? si? bankierstwem, ale oko?o 1806 roku zrezygnowa? z tego i za zarobione pieni?dze kupi? zlicytowany maj?tek Serniki. Sta? si? szanowanym ziemianinem w powiecie lubartowskim. Wybrano go na s?dziego pokoju powiatu lubartowskiego. Mieszka? g?ównie z Sernikach, sporadycznie bywaj?c w Warszawie. Zapewne z jego osob? mo?na ??czy? pewne pierwsze próby uprzemys?owienia Sernik. Zmar? nagle w Warszawie dnia 20 IV 1824 roku. Mimo, ?e nigdy si? nie o?eni? mia? córk? Aniel? Paulin?, która by?a ?on? Leona Pop?awskiego referendarza koronnego w?a?ciciela dóbr ??czna.

LUDWIK GRABOWSKI

Urodzi? si? w 1821 roku w Zawadach w ciechanowskim. By? synem Feliksa w?a?ciciela maj?tku Rostków i Ludwiki z Lalewiczów. Studiowa? we Francji. Po powrocie zaj?? si? administrowaniem maj?tku ??czna nale??cym do Leona Pop?awskiego, z czasem o?eni? si? z córk? w?a?ciciela Zofi?. W posagu Zofia otrzyma?a liczne wsie a mianowicie: Serniki, Tar?o, Zagrody i inne.

Pasj? Grabowskiego by?y konie. Pierwsz? stadnin? za?o?y? w ??cznej, ale pó?niej przeniós? j? do Sernik. Z biegiem lat stadnina w Sernikach by?a znana w ca?ej Polsce, Rosji a nawet Europie. By? jednym z pierwszych hodowców w Polsce, który propagowa? konie krwi angielskiej. Pierwszy raz na wy?cigach w Warszawie jego konie startowa?y ju? w 1854 roku. Kilka lat pó?niej sprowadzi? konie z Niemiec i Francji. Dzi?ki zabiegom Grabowskiego zebra? materia? zarodowy z najlepszych stadnin w Europie. Jako pierwszy w Polsce zacz?? hodowa? konie na zasadzie rozumowego doboru osobników na podstawie rodowodów i prób u?ytkowych.

Od 1867 roku zacz?? wysy?a? konie na wy?cigi do Carskiego Sio?a i Moskwy gdzie odniós? wiele sukcesów, zacz?? sprzedawa? hodowane przez siebie konie w bardzo dobrych cenach. Ludwik Grabowski by? wybitnym znawc? rodowodów. Sam kierowa? hodowl? i stajni? wy?cigow?. Zas?yn?? jako, ?e jako pierwszy zatrudni? polskich d?okejów, pó?niejszych trenerów: Jana Kwiatkowskiego i Jana Szumi??o. Najwi?kszym sukcesem Ludwika Grabowskiego by?o zdobycie Derby Wszechrosyjskiego przez Sezama (w 1893 r.) oraz Derby w Warszawie przez Bravo le Sancy (1902). Najlepszymi ko?mi przez niego prowadzonymi by?y ogiery: Chambery, Kordjan, Sezam, Bravo le Sancy, Foscari oraz klacze: Madame Ferrari i Fine Mouche. W sumie jego stajnia by?a 3 razy na czele klasyfikacji w Imperium Rosyjskim (1880, 1893, 1894) i 13 razy w Warszawie (1859-94), wygrywaj?c w sumie ponad 1 milion rubli.

Jego konie szczególnie ch?tnie kupowane by?y w Rosji, trafia?y do Turkiestanu i na wschodni? Syberi?. Grabowski zmar? w Warszawie 2 IX 1903 roku.

Znawcy problematyki uwa?aj? Grabowskiego za pierwszego z wielkich polskich hodowców koni.

Tak okre?li? Grabowskiego prof. Witold Pruski, polski hipolog: Grabowski by? typem szlachcica rolnika, kochaj?cego swój maj?tek; dwór i pomieszczenia gospodarskie wraz z ?ywym inwentarzem tam si? znajduj?cym. Mo?na si? dzi?ki temu domy?le?, ?e by? ogromnym patriot?, który, mimo i? nie dane mu by?o ?y? w wolnym kraju, dzi?ki swojej dzia?alno?ci pozostawi? ?lad, który pozwoli na kontynuowanie przez innych hodowli i wy?cigów w niepodleg?ej ju? Polsce.

HISTORIA PARAFII SERNIKI

Parafia Serniki swoj? nazw? wywodzi od nazwy miejscowo?ci, w której ma siedzib?. Pierwsze wzmianki o Sernikach pochodz? z 1330. Osadnictwo rozwija?o sie tu ju? od ?redniowiecza.

Parafia Serniki s?siaduje od wschodu z parafi? Ostrów Lubelski, od po?udnia z parafia Kijany, od po?udniowego zachodu z parafia Bystrzyca oraz od pó?nocy i zachodu z parafia Lubartów. Odleg?o?? Sernik od o?rodków s?siednich parafii wynosi: od Bystrzycy 16 km, od Kijan 13 km, od Ostrowa Lubelskiego 16km.

Po powstaniu nowych parafii, Serniki s?siaduj? z parafi? Matki Bo?ej Nieustaj?cej Pomocy w Lubartowie, z parafi? ?w. Anny - w Lubartowie, z parafi? NMP Matki Ko?cio?a w Tarle, z parafi? Niepokalanego Pocz?cia NM Marii w Ostrowie Lubelskim oraz z parafi? Matki Bo?ej w Jawidzu-Rokitnie.

Wie? Serniki w po?owie XV w. nale?a?a do parafii Bystrzyca, w 1531 r. do parafii Kr??nica Jara.

W drugiej po?owie XVI w. Serniki znajdowa?y si? na obszarze parafii ?ucka, która przesta?a istnie? w ostatnim ?wier?wieczu XVI w. z powodu profanacji tamtejszego ko?cio?a, dokonanej przez ró?nowierców. Po tym nies?awnym wydarzeniu parafia, do której nale?a?y mi?dzy innymi wioski: Serniki, Wola Sernicka i Chlewiska, ju? si? nie reaktywowa?a.

W zaistnia?ej sytuacji, z inicjatywy ówczesnej w?a?cicielki wspomnianych wiosek Zofii Osmólskiej, w Sernikach w 1596 r. zosta? oddany do u?ytku wiernym drewniany ko?ció?.

Mimo ?e przy ko?ciele pod wezwaniem ?w. Marii Magdaleny i ?w. Zofii, mieszka? kap?an pe?ni?cy obowi?zki duszpasterskie, to jeszcze do marca 1603 r. parafia nie zosta?a erygowana. Bezpo?redni? inicjatorka za?o?enia parafii by?a kolejna w?a?cicielka Sernik, Woli Sernickiej, Chlewisk i Wólki Zab?ockiej, do wystawienia w Krakowie 31 maja 1603 r. dokumentu erekcyjnego parafii sernickiej, zapewniaj?cego równocze?nie jego odpowiednie uposa?enie.

Pod wzgl?dem wyznaniowym parafia sernicka wchodzi?a w sk?ad organizacji ko?cio?a ?aci?skiego. W ramach administracji ko?cielnej do roku 1790 nale?a?a do diecezji krakowskiej, archidiakonatu lubelskiego, dekanatu parczewskiego.

W roku 1790, po utworzeniu diecezji che?msko-lubelskiej, parafia sernicka wesz?a w jej sk?ad. Od 1807 roku a? do chwili obecnej pozostaje w granicach diecezji lubelskiej. Przynale?no?? do dekanatu zmieni?a si? od roku 1818, wchodz?c w sk?ad nowo utworzonego dekanatu lubartowskiego.

W sk?ad nowo utworzonej parafii wesz?y cztery wioski stanowi?ce w ca?o?ci w?asno?? fundatorki. Granice i obszary parafii zosta?y wi?c wyznaczone przez stosunki w?asno?ciowe. Wywiera?y one w dalszym ci?gu swój wp?yw na rozwój terytorialny tej?e parafii.

Na pocz?tku XVII w. do parafii Serniki zosta?y przy??czone dwie nast?pne miejscowo?ci – Czerniejów i Ruska Wola, nale??ce wcze?niej do parafii Bystrzyca. Przy??czeniu tych wiosek do parafii Serniki sprzyja? fakt ich gospodarczego powi?zania z Sernikami, Wol? Sernicka, Chlewiskami i Wólka Zab?ocka, ??cznie z którymi stanowi?y jeden klucz gospodarczy, pozostaj?cy w pocz?tkach XVIII w. w r?kach Jerzego Potockiego. Przyczyni? si? to tego w znacznej mierze ówczesny pleban sernicki, S. Kukierski (lata 1712-1740)

Czynnikami sprzyjaj?cymi przy??czeniu tych wiosek do parafii Serniki by?y tak?e zbyt du?e odleg?o?ci od Bystrzycy i niekorzystna topografia terenu. Poza tym pokonanie tych odleg?o?ci utrudnia?y b?ota, lasy i rzeka Wieprz.

W ci?gu XVIII w. wzros?a liczba miejscowo?ci z??czonych administracyjnie z parafia Serniki. Wzrost ten spowodowany by? lokacj? na terenie parafii dwóch nowych miejscowo?ci: Podpa?ecznicy i Nowej Wsi. W ?ród?ach wizytacyjnych wyst?puj? one po raz pierwszy dopiero w 1781 r.

W drugiej po?owie XVIII w. na polach Woli Sernickiej i cz??ciowo na polach s?siedniej wioski Brzostówki zosta?a rozlokowana jeszcze jedna miejscowo??, Nowa Wie?. Tak wi?c, w latach 80. XVIII w. ustali? si? ostatecznie zasi?g terytorialny parafii Serniki oraz liczba miejscowo?ci wchodz?cych w jej sk?ad. I tak, oprócz Sernik parafi? stanowi?y: Wola Sernicka, Chlewiska, Podpa?ecznica, Wólka Zab?ocka, RuskaWola (obecnie Nowa Wola), Czerniejów, Nowa Wie?, co stanowi 59 km. Podstawowym zadaniem parafii by?o duszpasterstwo. O?rodkiem, w którym wierni wype?niali swoje obowi?zki religijne, by? do 1736 r. prawdopodobnie ko?ció? drewniany, który w tym?e roku uleg? spaleniu.

W latach 1758-1766 zosta? wybudowany, istniej?cy obecnie, murowany ko?ció? w stylu barokowym. Jego fundatorem by? Eustachy Potocki, za? architektem prawdopodobnie Jakub Fontana. Biskup Jan Lenczkowski dokona? 25 lipca 1779 r. konsekracji tego ko?cio?a, nadaj?c mu wezwanie ?w. Marii Magdaleny.

Z prac? duszpasterska ??czy?y si? te? wa?ne zadania spo?eczne: o?wiatowe i charytatywne. Przy parafiach istnia?y zazwyczaj szko?y pocz?tkowe, w których uczono umiej?tno?ci czytania, pisania, rachunków, ?piewu.

W parafii sernickiej od pocz?tku jej istnienia funkcjonowa?a tak?e szko?a parafialna, której dokument fundacyjny zapewni? udzia? w uposa?eniu parafii. Przesta?a ona funkcjonowa? w drugiej po?. XVIII w.

W ramach dzia?alno?ci charytatywnej parafia prowadzi?a szpital zapewniaj?cy utrzymanie i opiek? ubogim starcom i kalekom z terenu parafii, nienadaj?cym si? do pracy i nie maj?cym utrzymania przy rodzinach. W zamian za opiek? zlecano ubogim przebywaj?cym w szpitalu trosk? o porz?dek w ko?ciele parafialnym. Pierwsza wzmianka o szpitalu sernickim pochodzi z 1650 r. Dom szpitalny wystawiony by? przez dziedzica, natomiast ubodzy pozostawali na utrzymaniu plebana i ?yli z dodatków p?yn?cych z ja?mu?ny. Z biegiem czasu zaniechano troski o szpitale i ubogich, g?ównie za rz?dów niedba?ego F. Tomaszkiewicza.

Kap?ani zatrudnieni w pracy parafialnej wykonywali tak?e obowi?zki wa?ne dla pa?stwa. Ze sprawowaniem sakramentów ??czy? si? równie? obowi?zek rejestrowania odbytych w parafii chrztów, zawartych ma??e?stw oraz liczby zgonów. W taki wi?c sposób duchowni stawali si? urz?dnikami stanu cywilnego.

Parafia, jako najmniejsza zorganizowana jednostka terytorialna, by?a do XIX w. wa?nym ogniwem dope?niaj?cym administracyjny aparat pa?stwowy. Rozporz?dzenia w?adz pa?stwowych dociera?y do ludno?ci g?ównie za po?rednictwem o?rodków pa?stwowych. Rozporz?dzenia w?adz pa?stwowych dociera?y do ludno?ci g?ównie za po?rednictwem o?rodków pa?stwowych, ale tak?e przez ambon?.

Pod wzgl?dem administracyjno – gospodarczym wioski nale??ce do parafii sernickiej stanowi?y od pocz?tku XVIII w. a? do 1806r. odr?bn? jednostk? gospodarcz? okre?lan? jako ca?o?? dobrami sernickimi lub kluczem sernickim. Posiada? on w?asny aparat urz?dniczy, kancelari?, s?downictwo dominalne, aparat finansowy. Dwór w Sernikach by? wi?c zorganizowany na wzór dworów panuj?cych. W?a?ciciele dóbr przebywali raczej tu sporadycznie, z wyj?tkiem jednak dóbr Wólki Zab?ockiej, gdzie aparat urz?dniczy mia? mniejszy wymiar, a w?a?ciciele czy dzier?awcy gospodarowali w nim osobi?cie.

Pod wzgl?dem gospodarczym parafia sernicka mia?a charakter rolniczo-przemys?owy z rozwijaj?cymi si? ga??ziami przemys?u, zw?aszcza rolno-przetwórczego oraz drzewnego, a w XIX w. tak?e w?ókienniczego.

Jedn? arteri? komunikacyjn? by?a rzeka Wieprz. Najbli?sza natomiast drog? komunikacyjn? l?dow? by? tzw. Trakt litewski, biegn?cy z Lublina, przez ?uck? i Lubartów, w odleg?o?ci 2 km od Sernik.

Z wa?niejszych dróg na terenie parafii nale?y wymieni? go?ciniec ??cz?cy trakt litewski z Ostrowem, biegn?cy od ?ucki przez Serniki, Wole Sernicka, Wólk? Zab?ock? i dalej poza granicami parafii, przez Kolechowice do Ostrowa. G?ównymi o?rodkami kontaktów, zw?aszcza handlowych, by?y najbli?sze o?rodki miejskie: Lublin, Lubartów, Ostrów.

Probostwo sernickie posiada?o w?asne gospodarstwo rolne, zwane folwarkiem, o powierzchni 73 mórg 36 pr?tów. Folwark ten by? administrowany przez plebana, który utrzymywa? czelad? pracuj?c? w jego gospodarstwie. W XIX w. podejmowano tak?e wiele ?mia?ych inicjatyw gospodarczych. W?ród nich nale?y wymieni? nieudane próby zorganizowania prz?dzalni bawe?ny i fabryki sukna. Natomiast du?e zyski przynios?a cukiernia w Sernikach, która nale?a?a do najwi?kszych w Królestwie Polskim. Funkcjonowa?y tutaj tak?e fabryka guzików i papiernia.

Liczba ludno?ci zamieszkuj?cej teren parafii Serniki jest znana dopiero od schy?ku 30. lat XVIII w. Informacje pochodz?ce z dokumentów z wizytacji parafii. Najwi?cej ludno?ci skupia?o si? w Woli Sernickiej i Ruskiej Woli. Nast?pne miejsce pod wzgl?dem liczby ludno?ci zajmowa?y Serniki, siedziba parafii. Najmniejsz? miejscowo?ci? by?a Podpa?ecznica.

Stan liczbowy ludno?ci ca?ej parafii wykazuje sta?? tendencje rozwojow?, zale?n? od sytuacji gospodarczej i politycznej.

Po wzgl?dem struktury wyznaniowej ludno?? ca?ej parafii przedstawia si? do?? jednolicie na korzy?? wyznania rzymskokatolickiego. Ró?nicowa?a j? w niewielkim stopniu ludno?? ?ydowska.

Na prze?omie XIX i XX wieku ko?ció? parafialny w Sernikach by? dwukrotnie remontowany przez ówczesnego proboszcza ks. Józefa Januszewicza.

W latach 1908-1978 w tej ?wi?tyni przeprowadzono jeszcze sze?? remontów. Dotyczy?y one m.in.: remontu wie?y i dachu ko?cio?a, odnowienia o?tarzy: bocznych i g?ównego, ambony oraz chrzcielnicy. Wymieniono drzwi i okna. Za?o?ono elektryczn? instalacj? ?wietln? oraz ogrzewanie ko?cio?a piecami akumulatorowymi, przeprowadzono jego radiofonizacj?.

Najwi?cej remontów zosta?o przeprowadzonych przez proboszcza ks. W?adys?awa Lachowskiego w latach 1972-1978. Dotyczy?y one nie tylko odnowienia wn?trza, ale równie? dzwonnicy i dachu na ko?ciele. W tym czasie podj?to tak?e wiele inicjatyw na rzecz rozbudowy budynków parafialnych. Równocze?nie rozpocz?to prace porz?dkowe na cmentarzu grzebalnym, kontynuowane przez ksi??y proboszczów: Jana Bednar?, a pó?niej Czes?awa Biziorka. W 1978 wybudowano nowa plebani?.

W latach 1983-1984 w parafii oddano do u?ytku wiernych trzy kaplice: pw. Naj?wi?tszego Serca Jezusowego w Wólce Zab?ockiej, pw. Mi?osierdzia Bo?ego w Nowej Woli, pw. MB Cz?stochowskiej w Nowej Woli. Decyzje o budowie w?asnych ?wi?ty? zapad?y prawie równocze?nie na pocz?tku 1983 r. Wiosn? tego? roku rozpocz?to prace budowlane w Nowej Woli, Nowej Wsi i Wólce Zab?ockiej. We wszystkich wy?ej wymienionych miejscowo?ciach prace zarówno fachowe, jak i pozosta?e wykonano spo?ecznie. Ogromne zaanga?owanie wiernych przyczyni?o si? do tego, ?e do ko?ca 1983r. wst?pnie zako?czono budow? ?wi?ty?.

Pierwsza Msza ?w. Odprawiona zosta?a w Wólce Zab?ockiej 13 grudnia 1983r., w Nowej Wsi 1 stycznia 1984r., a 22 kwietnia 1984 r. w Nowej Woli. Inicjatorem budowy ?wi?tyni by? ówczesny proboszcz parafii Serniki ks. W?adys?aw Lachowski. Wspiera? on budowniczych zarówno duchowo, jak i materialnie. Trosk? nad wyko?czeniem ?wi?tyni przej?? po odej?ciu ks. W?adys?awa Lachowskiego nowy proboszcz ks. Jan Bednara.

Od 10 marca 1991r. proboszczem parafii jest ks. Kanonik Czes?aw Biziorek, który z wielkim zapa?em, przy wspó?pracy wiernych, podj?? si? przeprowadzenia remontu ko?cio?a i cmentarza grzebalnego. Praca przy remoncie wn?trza ko?cio?a trwa?y w latach 2002-2003. Poddano go renowacji, konserwacji oraz wykonano z?ocenia obiektów zabytkowych: o?tarza g?ównego i obrazów w nim znajduj?cych si? – ?w. Marii Magdaleny i Boga Ojca, o?tarzy bocznych (du?ych) oraz ambony i chrzcielnicy. Równocze?nie przeprowadzono gruntowny remont organów z po?. XVIII w. g?ównym fachowcem w tej dziedzinie by? ojciec dr Waldemar Kape? – dominikanin z Lublina. Renowacja i konserwacji poddano tak?e elewacj? zewn?trzn? ko?cio?a oraz przeprowadzono remont wie?y, polegaj?cy na wymianie rynien i rur spustowych.

W 2003 r. parafia sernicka obchodzi?a swoje 400-lecie, 22 lipca – w dzie? liturgicznego wspomnienia ?w. Marii Magdaleny – w sernickiej parafii odby?y si? uroczysto?ci odpustowe, w których wspólnota parafialna dzi?kowa?a Bogu za 400 lat istnienia. Uroczysto?ciom przewodniczy? ks. Abp Józef ?yci?ski. Zaproszono na nie równie? ksi??y pracuj?cych w tej parafii oraz ksi??y rodaków. W uroczysto?ciach uczestniczy?y te? siostry zakonne, wywodz?ce si? z parafii, a jest ich 18. w?ród nich jest siostra dr Janina Kowalczyk, która na Wydziale Historii KUL napisa?a obszern? prac? o parafii serniki, na podstawie której w du?ej cz??ci opracowano niniejszy artyku?. St?d wywodz? si? równie?: siostra pracuj?ca w nuncjaturze apostolskiej w Zambii, misjonarka pracuj?ca na Syberii, siostry starowiejskie oraz kilka sióstr bezhabitowych. Niektóre z nich pracuj? w Ameryce, a pozosta?e w kraju. Na uroczysto?ci zaproszono równie? przedstawicieli w?adz gminnych i powiatowych.

Praca w parafii wymaga du?ego zaanga?owania ze wzgl?du na cztery ko?cio?y i bogaty program duszpastersko – katechetyczny. Przy parafii dzia?a obecnie wiele grup i stowarzysze? katolickich, które aktywnie w??czaj? si? w ?ycie duchowe wspólnoty parafialnej. S? to: Kó?ka Ró?a?cowe, Legiony Maryi, Katolickie Stowarzyszenie M?odzie?y, Kó?ka Misyjne Dzieci. To ostatnie w??cza si? w przygotowanie uroczysto?ci liturgicznych zwi?zanych z problematyk? misyjn?. Przy ko?ciele parafialnym dzia?aj? chóry: parafialny i dzieci?cy oraz schola w Wólce Zab?ockiej. Pomoc? i rad? ks. Proboszczowi s?u?? Rady: Duszpasterska i Parafialna.

HISTORIE MIEJSCOWO?CI

Brzostówka

Brzostówka powsta?a na pocz?tku XVI wieku. By?a to wie? królewska, a jej pierwotna nazwa brzmia?a Brzostowa Wola. W tamtych czasach, podczas zak?adania wsi cz?sto nadawano kilkuletni okres zwolnienia podatkowego, w tym czasie kmiecie wycinali las, budowali domy i przygotowywali pola pod upraw?. Ten czas zwano „wol?" lub „wolnizn?" i dlatego wiele jest wsi, które w nazwie maj? s?owa „wola". W miejscu wsi zapewne by?o du?o brzóz (teren brzostowy) i st?d w?a?nie wzi??a si? dawna nazwa wsi, która ju? w XVII wieku przyj??a form? podobn? do wspó?czesnej.

Pierwsze pisane dokumenty o tej miejscowo?ci pochodz? z 1530 roku, kiedy to król Zygmunt I nada? w tej wsi przywilej wójtostwa na trzech ?anach. Jest to przypuszczalnie czas powstania tej osady, poniewa? w?a?nie wtedy zak?adano liczne wsie królewskie w starostwie parczewskim (D?bowa K?oda i inne).

Brzostowa Wola nale?a?a do starostwa parczewskiego. Wsi? zarz?dza? starosta, takie wsie cz?sto by?y dzier?awione ró?nym szlachcicom.

Na mocy ustawy sejmowej z 1564 roku wsie królewskie podlega?y lustracjom, dzi?ki temu mamy nieco wi?cej szczegó?owych danych o tej miejscowo?ci. Wed?ug lustracji z tego w?a?nie roku Villa Brzostowa Wolya mia?a 13 ?anów ziemi uprawnej, a mieszka?o tu 46 rodzin kmiecych. Kmiecie p?acili czynsz oraz oddawali w naturze na rzecz starosty odpowiedni? ilo?? owsa. Mieli te? obowi?zek stacji, oznacza?o to, ?e „na przyjazd JKM (króla) sk?adaj? si? wszyscy na wo?u 1". Dodatkowo zobowi?zani byli do pracy na polach folwarcznych w czasie 12 dni rocznie. We wsi by?y dwie karczmy, mieszkali te? zagrodnicy, czyli ubodzy ch?opi „mi?dzy któremu jest 6 starych, maj? zagrody i po trosz? rolej, p?ac? po gr. 20, a 2 jeszcze na woli (....). Mieszka?cy wsi skar?yli si? na s?siadów z dóbr zawieprzyckich, którzy zaj?li bezprawnie cz??? gruntów nale??cych do tej wsi. Chodzi?o o obszary zwane Nieszowski i Witogosza.

W tym czasie wed?ug wylicze? S. Jopa w tej wsi mieszka?o oko?o 300 osób. By?a to najwi?ksza osada w okolicy, a w 1611 roku po raz pierwszy u?yto wspó?czesnej nazwy tej wsi i tak ju? zosta?o a? do dzi?.

W XVI wieku Brzostówka, tak jak inne wsi starostwa parczewskiego, by?a cz?sto dzier?awiona ró?nym szlachcicom. Dzier?awcy najcz??ciej ?le post?powali z miejscow? ludno?ci? próbuj?c jak najwi?cej zarobi? w czasie dzier?awy. Mieszka?cy Brzostówki znani byli z licznych wyst?pie? przeciw dzier?awcom, a ówczesne s?dy królewskie notowa?y liczne przypadki skarg i rozpraw s?dowych mi?dzy mieszka?cami tej wsi a dzier?awcami.

Z powodu licznych nadu?y? dzier?awców wie? stopniowo upada?a. Na pocz?tku XVII wieku 3 ?any ziemi zosta?y zabrane kmieciom i zamienione na folwark. Wojna ze Szwecj? z po?owy XVII wieku bardzo ?le zapisa?a si? w historii tej wsi, z 10 ?anów uprawianych przez ch?opów pozosta?o po wojnie zaledwie pó?torej ?ana. Na te ziemi mieszka?o 7 ubogich kmieci. Mieszka?cy wsi zobowi?zaniu byli do oddawania czynszu pieni??nego oraz danin w naturze (sep). Z ka?dego ?ana oddawali po jednym korcu owsa „miary wirzchowatej lubelskiej", po dwie g?si, po dwa kap?ony i po 30 jaj rocznie. Kiedy? by?y w tej wsi dwie karczmy, ale po wojnie nie zosta?a nawet jedna, zosta?y za to barcie pszczele.

Mi?dzy dzier?awc?, a kmieciami z tej wsi trwa?y zadawnione spory dotycz?ce obowi?zków pracy na polach folwarcznych. Spraw? zaj?? si? nie po raz pierwszy s?d królewski w Warszawie, ale „poniewa? strony obiedwie spólne pretensyje i krzywdy w amnistyj? zobopólnie puszczaj?, (....) 4 dni robi? w tydzie? z pó??anka poddani pozwalaj?, a jako si? s?o?ce uka?e do roboty stawa?, a po zachodzie s?o?ca do domu puszczani by? maj?." Taki zakres prac ustalono w roku 1661.

Obok wsi istnia? m?yn, który na pocz?tku XVII wieku zwa? si? Wrzeszow, a w czasie lustracji Prokop (nazwa powsta?a od nazwiska m?ynarza, a osada Prokop notowana by?a jeszcze w XIX wieku ). M?yn po?o?ony by? nad rzek? Jedl?nk?. By? wcze?niej te? staw na rzece, ale „cale zarós?".

W Brzostówce istnia? przywilej wójtostwa u?ytkowany przez rodzin? Opa?ków na podstawie królewskiego pozwolenia z 1649 roku.

Od pocz?tku XVII wieku istnia? w tej wsi folwark, przy którym by? budynek folwarczny (dwór), który jednak „jako i ca?a wie? ogniem przez kozaków spalony.". Jednak dzier?awca wystawi? nowy budynek o czterech izbach z alkierzem. Obok nowego dworu powsta? te? „folwark z izb? i komor?, stodo?y, obory, spiklerz i browar". Zachowa?y si? dane dotycz?ce plonów folwarcznych. I tak rocznie zbierano 50 kop ?yta ozimego, 24 kopy owsa, 15 kop tatarki, po 10 kop j?czmienia i ?yta jarego, 4 kopy grochu i 3 pszenicy jarej. Folwark nastawia? si? na produkcje ro?linn?. Zapisano, ?e „siana nie masz, byd?a JKM nie masz".

Jak wiemy z lustracji wie? zosta?a spalona w czasie wojny i mieszka?cy nie mogli sprosta? wszystkim podatkom i obowi?zkom. Dlatego w 1665 roku dzier?awca wsi Krzysztof D?u?ewski dokona? zaboru maj?tku ch?opskiego (zbo?e i inwentarz ) na 1000 z? co by?o du?? sum?. Mieszka?cy wsi nie po raz pierwszy odwo?ali si? do s?dów królewskich. Brzostówka by?a pierwsz? wsi?, która odwa?y?a si? wyst?pi? przeciw dzier?awcom po wojnie ze Szwecj?. Ta wie? nale?a?a do najbardziej „buntowniczych" wsi w starostwie parczewskim.

Wed?ug danych z 1676 roku w tej wsi mieszka?o 6 osób stanu szlacheckiego, 8 osób czeladzi dworskiej i 108 poddanych.

W XVIII wieku Brzostówka sta?a si? dzier?aw? Potockich z Sernik. Wed?ug inwentarza gospodarstw ch?opskich z 1764 roku w tej wsi by?o 39 gospodarstw. W 1775 roku zanotowano istnienie 50 gospodarstw, a w 1789 ju? 56 gospodarstw. Najwi?cej ludno?ci mieszka?o tu w 1801 roku, kiedy zanotowano istnienie 62 domów. Spis ludno?ci z 1787 roku informuje, ?e mieszka?o tu 314 osób w tym by?o 10 ?ydów, którzy zamieszkiwali w miejscowej karczmie. Szczegó?owe dane pochodz? z 1790 roku. W tym czasie w tej wsi by?o 56 domów. By? tu m?yn, browar, karczma i dwór.

Brzostówka by?a dzier?awion? wsi? królewsk? do 1795 roku. W tym?e roku austriacki zaborca tej cz??ci Polski przej?? dobra królewskie. Od tej pory Brzostówka by?a dobrem rz?dowym kolejnym rz?dów w Polsce. W latach 1795-1809 by? to rz?d Austrii. W latach 1809-1815 rz?d Ksi?stwa Warszawskiego.

Od 1815 roku tymi dobrami zarz?dza?a Komisja Skarbu Królestwa Polskiego. W 1827 roku wie? liczy?a 56 domów i 289 mieszka?ców. W 1864 roku ziemia rz?dowa u?ytkowana przez mieszka?ców zosta?a uw?aszczona, ale obok wsi nadal by? folwark rz?dowy stanowi?cy majorat rz?dowy. Jednak na prze?omie XIX i XX wieku cz??? ziemi rz?dowej zosta?a rozparcelowana i powsta?a osada Brzostówka kolonia.

W 1880 roku by?o tu ju? 69 domów mieszkalnych. W tym czasie notuje si? jeszcze na terenie gminy istnienie osady o nazwie Prokop. Wie? nale?a?a do parafii Ostrów.

Wed?ug spisu powszechnego z 1921 roku Brzostówka dzieli?a si? na cztery osady: Brzostówka folwark, Brzostówka le?niczówka, Brzostówka kolonia i Brzostówka wie?. W folwarku by?o w tym czasie 3 domy i 60 mieszka?ców, w le?niczówce 2 domy i 10 mieszka?ców, w koloni 2 domy i 14 mieszka?ców, a we wsi 141 domów i 874 mieszka?ców.

Dziedziczk? w Brzostówce wed?ug Ksi?gi Adresowej Polski z 1929 roku by?a Wiktoria Arciszewska posiadaj?c 165 ha ziemi. Folwark by? w?asno?ci? rz?dow?, a Arciszewscy byli dzier?awcami. W tym czasie dzia?a?a tu spó?dzielnia o nazwie „Zgoda". Zak?ad kowalski posiada? I. Bolasta, a sklep spo?ywczy K. Wronowski. By?y te? dwa wiatraki, jeden nale?a? do J. Lato, a drugi do A. Pomorskiego.

Wed?ug Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce w tej wsi zachowa?o si? wiele budynków drewnianych pochodz?cych jeszcze z pierwszej po?owy XIX wieku. S? zbudowane w konstrukcji zr?bowej dwutraktowe z przelotow? sieni? i mieszkalnymi pomieszczeniami po bokach. Wewn?trz znajduj? si? stropy belkowane. W niektórych domach zachowa?y si? od frontu wysuni?te dwuspadowe daszki wsparte na czterech s?upach z ozdobnymi szczytami. Dachy s? czterospadowe kryte s?om?.

Do zabytków w Brzostówce nale?? te? przydro?ne kapliczki. Jedna pochodzi zapewne z ko?ca XVIII wieku, by?a uszkodzona podczas I wojny ?wiatowej, odnowiono j? w 1921 roku. Jest murowana z ceg?y w kszta?cie czworobocznego s?upa o trzech coraz w??szych kondygnacjach. Jest zwie?czona kutym ?elaznym krzy?em. Druga z kapliczek pochodzi z prze?omu XIX i XX wieku jest murowana z ceg?y czworoboczna z dwuspadowym daszkiem. Wewn?trz znajduje si? rze?ba Chrystusa Frasobliwego oraz dwa mosi??ne lichtarzyki. Obok jest krzy? drewniany z 1926 roku.

Czerniejów

Pocz?tki tej miejscowo?ci mog? by? bardzo stare, poniewa? przypuszczalnie znajdowa?y si? tu kopce pochodz?ce z czasów wczesnego ?redniowiecza lub jeszcze wcze?niejsze, niestety nie zachowa?y si? do naszych czasów.

Pisana historia tej miejscowo?ci zaczyna si? w 1390 roku. W dniu 4 X 1390 roku w Zawicho?cie Marcin z Marcinkowic podkomorzy królowej Jadwigi wyda? dokument w sprawie zabójstwa dwóch kobiet w Zawieprzycach. Sprawców nie uda?o si? znale??, ale wed?ug dawnego prawa w przypadku zabicia kobiety nale?a?o zap?aci? królowej specjaln? op?at? zwan? „ruszyc?". W?a?nie podczas regulowania tych kwestii, we wspomnianym dokumencie wymienia si? s?siedni? wie? Czirnyow oraz pobliskie bagno Raszow. Jest to pierwsza pisana wzmianka o istnieniu tej miejscowo?ci.

W tym czasie by?a to prywatna wie? szlachecka i nale?a?a do miejscowego rodu szlacheckiego pisz?cego si? z Czerniejowa (heredes Czirnowsczi). Na pocz?tku XV wieku dziedzicem wsi by? Andrzej z Tr?baczowa, który zastawi? w 1429 roku 1/3 wsi niejakiemu Jakuszowi z Uniszowic. W po?owie XV wieku dziedzicem wsi by? Bartosz z Czerniejowa, a w ko?cu XV wieku Miko?aj z Czerniejowa. W tym czasie stare kroniki wymieniaj? te? Stanis?awa Czyrnowszkiego, który wzi?? nazwisko w?a?nie od tej wsi.

W ko?cu XV wieku w tej miejscowo?ci mia? przypadek mezaliansu, jaki nie cz?sto si? zdarza? w tamtych czasach. Z 1485 roku pochodzi informacja o kmieciu z Czerniejowa Jakubie Jaskra, który o?eni? si? ze szlachciank? z Grabianowic (nieistniej?ca dzi? wie? mi?dzy Turk? a ?uszczowem ) Jadwig? Grabianowsk?. Szlachcianka i jej dzieci traci?y prawo szlachectwa, które wi?za?o si? z wolno?ci? osobist? i wieloma przywilejami.

W latach dziewi??dziesi?tych XV wieku w?a?cicielem wsi by? Marcin z Czerniejowa, który jednak nie by? zbyt walecznym rycerzem. Nie stawi? si? na wezwanie króla w 1497 roku ,który zwo?a? pospolite ruszenie. Po przegranej bitwie na Bukowinie (Mo?dawia) król surowo potraktowa? dezerterów, w?ród których znalaz? si? równie? wspomniany Marcin z Czerniejowa. Wie? zosta?a skonfiskowana i nadana ulubie?cowi króla, Miko?ajowi z Ostrowa wojewodzie sandomierskiemu.

Miko?aj z Ostrowa by? wielkim magnatem ówczesnej Polski. Pocz?tkowo by? wojewod? lubelskim, a w dniu 7 III 1497 roku zosta? mianowany wojewod? sandomierskim. Skupowa? ró?ne maj?tku w Polsce, dzier?awi? te? maj?tki królewskie, przez co sta? si? zamo?nym magnatem. Uczestniczy? w nieszcz?snej wyprawie mo?dawskiej sko?czonej kl?sk? wojsk polskich. Król Jan Olbracht po tej wyprawie skonfiskowa? bardzo wiele dóbr ziemskich szlachty, która nie stawi?a si? na t? wypraw? i w?a?nie Miko?aj Ostrowski otrzyma? skonfiskowane wsie w ziemi lubelskiej, w tym równie? Czerniejów. Jednak Miko?aj Ostrowski nie umia? sobie radzi? z zarz?dzaniem tak du?ym maj?tkiem, nie mia? talentów organizacyjnych, a mo?e nie potrafi? znale?? odpowiednich ludzi. Wiele fortun magnackich powsta?o w?a?nie poprzez dzier?awy królewszczyzn, a Miko?aj Ostrowski w 1488 roku musia? po?yczy? od Jana Ossoli?skiego 3 000 florenów w?gierskich. Zacz?? te? zastawia? swoje wsie i wyprzedawa?. Miko?aj Ossoli?ski zmar? na pocz?tku 1501 roku nie zostawiaj?c potomków. Po jego ?mierci ju? uszczuplony maj?tek uleg? rozproszeniu.

Niestety trudno teraz dociec kto kupi? t? wie? od Ostrowskich, wiadomo, ?e w pocz?tkach XVI wieku by?a to niewielka osada, w 1531 roku liczy?a zaledwie 2 ?any ziemi.

W ko?cu XVI wieku przesz?a na w?asno?? rodziny Niszczyckich. W 1626 roku wie? nale?a?a do potomków Zygmunta Niszczyckiego, a by?a dzier?awiona przez Rafa?a Leszczy?skiego wojewod? be?skiego. We wsi by?y 2 zagrody z rolami, m?yn, mieszka? te? jeden rze?nik.

W po?owie XVII wieku do wielkiego znaczenia w lubelskim dosz?a rodzina Drohojowskich i zapewne to Krzysztof Drohojewski, dziedzic pobliskich Sernik, kupi? równie? t? wie? od Niszczyckich. Syn Krzysztofa, Andrzej Drohojowski wyst?puje jako dziedzic wsi w 1676 roku, mieszka?o tu w tym czasie zaledwie 46 osób.

Od XVII wieku Czerniejów nale?a? ju? od dóbr sernickich i nale?a? nast?pnie do Potockich.

W 1787 roku w tej wsi mieszka?o 175 osób, w tym 17 ?ydów, by?a to, wi?c ?redniej wielko?ci osada. Natomiast w 1827 roku zanotowano tu istnienie 28 domów i 177 mieszka?ców.

W pierwszej po?owie XIX wieku w?a?cicielami wsi byli: Maciej ?yszkiewicz, a nast?pnie Leon Pop?awski, kolejni dziedzice Sernik.

W 1864 roku ziemia dworska zosta?a uw?aszczona i Czerniejów sta? si? samodzieln? miejscowo?ci? w gminie Serniki. Przez jaki? czas istnia? jeszcze folwark, który zosta? jednak na prze?omie XIX i XX wieku rozparcelowany i powsta?a wtedy osada Czerniejów kolonia.

W 1921 roku Czerniejów liczy? 34 domy i 216 mieszka?ców. Istniej?ca obok miejscowo?? Czerniejów kolonia liczy?a 19 domów i 116 mieszka?ców.

Nowa Wie?

Na mapie de Pertheesa z 1789 roku mo?na znale?? osad? o nazwie Nowa Wie? alias Stankowa wola. Jest to pierwsza wzmianka o istnieniu tej miejscowo?ci, zapewne powsta?a ona nied?ugo wcze?niej, poniewa? spis ludno?ci diecezji krakowskiej z 1787 roku jeszcze nie uwzgl?dnia tej osady.

Now? Wie? za?o?yli ówcze?ni dziedzice Sernik, Potoccy. Po Potockich na pocz?tku XIX wieku wie? sta?a si? w?asno?ci? Macieja ?yszkiewicza, a nast?pnie Leona Pop?awskiego.

W 1827 roku by?o tu 26 domów i 164 mieszka?ców.

W XIX wieku funkcjonowa?a te? nazwa Sta?kowa Wola, która pochodzi?a jeszcze z czasów powstania wsi. Wed?ug opisu miejscowo?ci z ko?ca XIX wieku powsta?o tu podczas uw?aszczenia 23 gospodarstwa rolne na 345 morgach ziemi, a przez jaki? czas istnia? tu jeszcze folwark, w?asno?? Grabowskich.

Dane z pocz?tku XX wieku nie wspominaj? ju? o folwarku i w 1921 roku ta osada liczy?a 55 domów i 315 mieszka?ców. W Nowej Wsi przed II wojn? ?wiatow? dzia?a?a Spó?dzielnia Stowarzyszenia Spo?ywców Sp. z o.o. oraz spó?dzielnia o nazwie „Wola Ludu". Dzia?a?y tu równie? dwa wiatraki, jeden nale?a? do W. Tchórza a drugi do K. Wa?kowicza.

Nowa Wola

Nowa Wola zmienia?a niejednokrotnie swoj? nazw?. Jej pierwotna nazwa brzmia?a Wola Czyrniowska, by?a to osada stanowi?ca co? na kszta?t ówczesnej koloni wsi Czerniejów.

Nowa Wola powsta?a w XV wieku. Jej za?o?ycielami byli dziedzice Czerniejowa, którzy osadzaj?c kmieci w tym terenie nadali im pewien okres zwolnienia podatkowego (wola), przez co powsta?a w?a?nie taka ówczesna nazwa.

Osada rozwija?a si? bardzo powoli, by?a to raczej wi?ksza polana w lesie ni? wie?. W XVI wieku nazw? zapisywano jako Czernieiowska Wola. Pod tak? w?a?nie nazw? ta miejscowo?? wyst?puje do ko?ca XVII wieku.

W 1626 roku nazw? wsi zapisywano nadal jako Wola Czerniowska. Mimo, ?e by?a to ma?a osada, to by?a i tak wi?ksza ni? ówczesny Czerniejów, liczy?a w tym czasie 2 pó??anowe gospodarstw ch?opskie i 3 gospodarstwa zagrodników.

W 1668 roku po raz pierwszy u?yto nazwy Wola Ruska, ale jeszcze wymiennie z poprzedni? nazw? (Wola Czernieiowska seu Ruska). Od tej pory jednak zacz??a przewa?a? nowa nazwa. Trudno teraz dociec sk?d wzi??a si? ta nowa nazwa.

Od po?owy XVII wieku dziedzicami wsi byli Drohojowscy i za ich czasów w 1676 roku mieszka?o tu 106 osób, czyli ponad dwa razy wi?cej ni? w Czerniejowie. Mia?a. wi?c ta osada ca?kiem sprzyjaj?ce warunki rozwoju, tak te? by?o w XVIII wieku, gdy dziedzicami byli Potoccy, w?a?ciciele dóbr sernickich. Wed?ug danych z 1787 roku mieszka?o tu 538 osób w tym 8 ?ydów, by?a to, wi?c ca?kiem spora wie?, a jej nazw? zapisywano jako Wola Ruska.

W pocz?tkach XIX wieku nadal wzrasta?a liczba ludno?ci i w 1827 roku by?o tu ju? 91 domów i 615 mieszka?ców.

W pierwszej po?owie XIX wieku w?a?cicielami wsi byli: Maciej ?yszkiewicz do 1820 roku, nast?pnie Leon Pop?awski i od po?owy XIX wieku Karol Grabowski, kolejni w?a?ciciele dóbr sernickich.

W 1864 roku wie? zosta?a uw?aszczona i sta?a si? samodzieln? miejscowo?ci? w gminie Serniki. W XIX wieku nazw? zapisywano jako Ruska Wola albo Ruskowola.

Tragiczny dla tej miejscowo?ci by? rok 1881 roku, kiedy to prawie ca?a wie? sp?on??a, nie zatrzyma?o to rozwoju wsi i wed?ug na rok 1921 by?o tu 91 domów i 792 mieszka?ców.

Wokó? wsi w pocz?tkach VIII 1915 roku mia?y miejsce walki mi?dzy Austro-W?grami i Niemcami a Rosj? o czym ?wiadcz? liczne wojenne cmentarze.

W Ruskowoli przed II wojn? ?wiatow? dzia?a?a spó?dzielnia o nazwie „Jutrzenka" oraz wiatrak A. Florka.

Obecna nazwa wsi zacz??a by? stosowana przed sam? II wojn? ?wiatow?.

W Nowej Woli zachowa?a si? kapliczka przydro?na z XIX wieku. Jest murowana z ceg?y, otynkowana w kszta?cie s?upa z daszkiem namiotowym krytym blach?. We wn?ce znajduje si? rze?ba Chrystusa Frasobliwego, ludowa. Jest te? we wsi krzy? przydro?ny, ozdobny niegdy? z otokiem o?miolistnym wokó? ramion.

Serniki

W czasach ?redniowiecznej Polski, ksi??? w?adca danej ziemi bardzo cz?sto podró?owa? po swoim ksi?stwie. Wynika?o to z przyczyny potrzeby równomiernego roz?o?enia obowi?zków utrzymania dworu panuj?cego przez ludno?? ksi?stwa oraz licznych obowi?zków w?adcy w terenie, takich jak roki s?dowe. Wraz z ca?ym dworem przemieszczali si? po ksi?stwie równie? ksi???cy s?u?ebnicy, a w?ród nich ?erdnicy, których zadaniem by?o przewo?enie drewnianych ?erdzi potrzebnych do stawiania ksi???cych namiotów. W?a?nie oni transportowali i stawiali namioty dworu ksi???cego. ?erdnicy byli niech?tnie witani przez ludno??, poniewa? ich przybycie, rozbicie namiotów, a nast?pnie przyjazd licznego dworu oznacza?o stratowanie plonów, zniszczenie zabudowa? i opró?nienie spi?arni. Dlatego sprzeciwienie si? ?erdnikom by?o niezwykle surowo karane przez ówczesne prawo.

Z ko?cem XIII wieku dawni ?erdnicy przestali by? potrzebni. Kraj zosta? zjednoczony przez Wac?awa II, a nast?pnie w pocz?tkach XIV wieku przez W?adys?awa ?okietka. ?erdnicy powi?zani z dawnym systemem ksi???cym stali si? zb?dni, dlatego osadzano ich w ró?nych wsiach, które cz?sto zosta?y nazwane ?erdnikami. Tak te? najprawdopodobniej powsta?y wspó?czesne Serniki.

Nazwa ?erdnik funkcjonowa?a w tamtych czasach odno?nie Serników. Ta nazwa pisana by?a w ?redniowieczu bardzo ró?nie, a wszystko za spraw? ?aciny, któr? wtedy u?ywano, nie zawsze by?o mo?liwe oddanie wiernie polskiej nazwy. Spotyka si?, wi?c w ówczesnych kronikach odno?nie Sernik takie zapisy jak: Syrnicze, Schirnikiy, Syrniky, Syrnyk, Zirniky, Sierniki i inne.

Wie? Serniki zosta?a nadana na pocz?tku XIV wieku przez ksi?cia W?adys?awa ?okietka (od 1320 króla Polski) dwóm braciom: Dzier?kowi i Ostaszy z Bejsc herbu Lewart. Byli to rycerze bardzo zas?u?eni dla nowego w?adcy i w dnu 30 XI 1317 roku w Krakowie ?okietek przeniós? nale??ce do nich wsie z prawa ?redzkiego na magdeburskie. W?ród wielu wsi w ró?nych cz??ciach Polski wymienionych w tym dokumencie s? te? Sirnice.

Serniki nale?a?y do braci Dzier?ka i Ostaszy równie? w 1330 roku, poniewa? w tym?e roku król W?adys?aw ?okietek potwierdzi? nadanie prawa magdeburskiego dla tej wsi.

Dzier?ek wybra? karier? duchownego, a dobra ziemskie odziedziczy? zapewne syn Ostaszy, Eustachy, który by? kasztelanem lubelskim w po?owie XIV wieku. On te? zapewne by? kolejnym w?a?cicielem Sernik. O jego potomkach niewiele wiadomo. Mia? zapewne licznych synów, którzy po podziale rozleg?ych dóbr po dziadkach dali pocz?tek wielu wielkim rodom w Polsce. Jedni z nich, dziedzice D?browicy, przyj?li nazwisko Firlej herbu Lewart, daj?c pocz?tek wielkiemu rodowi Lubelszczyzny.

Jednak Serniki drugiej po?owie XIV wieku zosta?y sprzedane lub oddane jako wiano rycerzom z ?a?cuchowa. Cz??? rycerzy pochodz?cych z ?a?cuchowa zamieszka?a w tej wsi i zacz?li si? podpisywa? z Sernik. Z tego czasu pochodz? te? pierwsze wzmianki o nieszlacheckich mieszka?cach tej miejscowo?ci. Stare kroniki wspominaj? o kmieciu Marcinie Wojtku, który w 1429 roku zbieg? z tej wsi. Z po?owy XV wieku pochodz? informacje o Janie Zaklice, jego ?onie Ma?gorzacie i Jakubie ich synu.

Na pocz?tku XV wieku dziedziczy? tu Jan Kuropatwa z ?a?cuchowa, który w 1429 roku sprzeda? wie? Miko?ajowi i El?biecie za 100 grzywien. Natomiast w po?owie XV wieku w?a?cicielem by? Sebastian z Sernik, pó?niej Stanis?aw Zyrniczski z Sernik i jego syn Jan Stanis?awic. W tym czasie cz??? ziemi mia? te? Piotr Zyrniczski pods?dek ziemi che?mskiej, który zosta? zabity w 1468 roku, po nim dziedziczy? jego brat Maciej.

Na prze?omie XV i XVI wieku Serniki oraz Wola Sernicka przesz?y na w?asno?? rodziny Osmolskich herbu Bo?cza. Ród ten pochodzi? z Prawiednik, a nazwisko wzi?? od maj?tku Osmo?y w ziemi drohickiej.

Dziedzicem wsi by? zapewne Miko?aj z Prawiednik s?dzia ziemski lubelski w pierwszej po?owie XVI wieku. Jego potomkiem by? Miko?aj wspominany jako dziedzic Sernik w 1579 roku, pozostawi? on syna Andrzeja pisz?cego si? z Osmolic, który by? kolejnym dziedzicem wsi. Andrzej z Osmolic o?eni? si? z Zofi? z Siedleckich i w?a?nie Zofia z Siedleckich Osmolska by?a fundatork? pierwszego w Sernikach ko?cio?a wybudowanego oko?o 1600 roku. Równie? dzi?ki niej w trzy lata pó?niej Serniki zosta?y od??czone od parafii Bystrzyca i powsta?a tu samodzielna parafia katolicka.

Dobra Serniki, pomi?dzy rokiem 1603 a 1626 trafi?y w r?ce Marcina Silnickiego. Silnicki pochodzi? z rodu z Silnickich z krakowskiego i piecz?towa? si? herbem Jelita.

Spis podatkowy z 1626 roku przekazuje, ?e wsie: Sernik, Woley Sernicka i Chlewiska nale?a?y do: Jana, Stanis?awa, Gabriela i Piotra Silinickich synów Marcina. W tych wsiach by?o 15 osiad?ych ?anów (kmiecie), 13 zagród (zagrodnicy), 2 rzemie?lników oraz m?yn.

Silniccy dziedziczyli tu do po?owy XVII wieku, a jedna z ich córek, Katarzyna Silnicka ufundowa?a przed 1650 rokiem murowan? kapliczk? ( spalona w 1736 roku na jej miejscu obecnie jest drewniana kaplica ) Katarzyna Silnicka zosta?a pochowana w podziemiach ko?cio?a.

W po?owie XVII wieku dobra Serniki przesz?y na w?asno?? mo?nego rodu Drohojowskich herbu Korczak. Dziedziczy? tu Krzysztof Drohojowski, a nast?pnie przekaza? te dobra synowi Andrzejowi. Rodzina Drohojowskich pochodzi?a z ziemi przemyskiej i tam te? Andrzej Drohojewski uzyska? pierwsze urz?dy i godno?ci. W 1662 roku zosta? cze?nikiem przemyskim, w 1667 chor??ym przemyskim. Jednak swoje dalsze losy zwi?za? z ziemi? lubelsk? i tu w 1678 roku zosta? starost? lubelskim, a w 1688 starost? ?ukowskim. W?a?nie od niego oko?o 1690 roku dobra sernickie kupi? Jerzy Potocki. Zakup tego maj?tku przez Potockiego budzi? spory mi?dzy spadkobiercami Drohojowskiego a Potockim, znane s? sprawy s?dowe z tego powodu, ale ju? od tej pory to Potoccy byli dziedzicami tych dóbr.

Z drugiej po?owy XVII wieku pochodz? pierwsze informacje o liczbie mieszka?ców w tej wsi. Co ciekawe Serniki nie by?y wtedy g?ówn? siedzib? miejscowych dziedziców, by?a ni? Wola Sernicka, tam by? dwór. W Sernikach wed?ug danych z 1676 roku mieszka?o 56 osób. By?a to, wi?c niewielka miejscowo??, zapewne zosta?a zniszczona podczas wojen ze Szwecj? i w czasie kryzysu po tej wojnie nie zdo?a?a si? odrodzi?. Podczas zniszcze? wojennych zapewne sp?on?? te? miejscowy ko?ció?, powsta?y w pierwszych latach XVII wieku. Nowy ko?ció? zacz?to budowa? w 1663 roku. Ten kolejny ko?ció? spali? si? w 1736 roku, po czym wybudowano ma?? drewnian? kaplic?.

Jerzy Potocki herbu Pilawa, kolejny dziedzic, by? najm?odszym synem Feliksa Potockiego hetmana polnego koronnego. Jerzy Potocki by? dziedzicem na Podhajcach i Sernikach. By? starost? t?umackim i grabowieckim, by? w?ród elektorów króla Augusta II w 1697 roku. ?eni? si? dwa razy, najpierw z Mariann? Liniewsk?, z któr? mia? córk? Joann?, a po jej ?mierci o?eni? si? z Konstancj? Podberesk?, z któr? mia? dwie córki i dwóch synów: Eustachego i Mariana. W?a?nie Eustachy Potocki zosta? kolejnym dziedzicem dóbr Syrniki. (biogram patrz aneks). Za jego czasów wzniesiono w latach 1758-1766 obecny ko?ció?. Ko?ció? by? konsekrowany w 1779 roku pod wezwaniem ?w. Marii Magdaleny. W tym czasie powsta? te? murowany dwór, siedziba kolejnych dziedziców Sernik, który istnia? do ko?ca II wojny ?wiatowej.

Nast?pc? Eustachego Potockiego zosta? syn Kajetan. Kajetan Potocki urodzi? si? oko?o 1750 roku. Uczy? si? w kolegium pijarów ,a na nast?pnie w Collegium Nobillum. Po ojcu otrzyma? wiele starostw i wszystkie dobra w ziemi lubelskiej w tym Syrniki. By? wybierany na pos?a, w czasie powstania ko?ciuszkowskiego przewodniczy? Komisji Porz?dkowej. Jednak Kajetan Potocki nigdy si? nie o?eni? i nie najlepiej radzi? sobie z administracj? du?ego maj?tku. Zmar? zrujnowany finansowo w dniu 31 VIII 1802 roku, bezpotomnie.

Za jego czasów Syrniki zdo?a?y si? ju? rozwin??, licz?c wed?ug danych z 1787 roku 289 mieszka?ców, w tym by?o 3 protestantów i 8 ?ydów.

Dobra sernickie zosta?y w 1806 roku zlicytowane. Poprzez licytacje nast?pi? podzia? dóbr na dobra sernickie i dobra Wola Zab?otna. Dobra sernickie kupi? warszawski bankier Maciej ?yszkiewicz (biogram patrz aneks). Z ?yszkiewiczem nale?y wi?za? zapewne pierwsze próby budowy zak?adów przemys?owych w tej wsi i okolicach. Po ?mierci ?yszkiewicza w 1820 roku dobra sernickie odziedziczy? Leon Pop?awski o?eniony z córk? ?yszkiewicza, Aniel?. W?a?nie on sta? si? propagatorem rozwoju przemys?u w tej okolicy. Oko?o 1830 roku za?o?y? tu prz?dzalnie bawe?ny, natomiast w 1838 roku jedn? z pierwszych w Polce cukrowni, która istnia?a do 1850 roku, istnia?y tu równie? inne zak?ady przemys?owe.

Wed?ug danych z 1827 roku Serniki nie by?y jeszcze du?? miejscowo?ci?. W 1827 roku by?o tu 42 domy i 288 mieszka?ców.

Serniki sta?y si? ciekawym obiektem do bada? demograficznych, a to przez to, ?e w XVIII wieku dziedziczyli tu Potoccy, w?a?ciciele wielu dóbr ziemskich w Polsce, a w XIX wieku rozwija? si? tu przemys?. Po zbadaniu ksi?g parafialnych okaza?o si?, ?e ju? w XVIII wieku nawet do 28% populacji w Sernikach stanowili imigranci, ludzie których nie koniecznie dobrowolnie przeniesiono w te tereny. Potoccy, którzy posiadali wiele dóbr na wschodzie dawnej Polski, przesiedlali tu swoich poddanych. Udowodniono, ?e pochodzili oni z województw: ruskiego, podolskiego, kijowskiego, be?skiego, brac?awskiego oraz z Litwy. Jeszcze wi?kszy zakres imigracji mia? miejsce w pierwszej po?owie XIX wieku, gdy rozwijano tu przemys?. W Sernikach w tym czasie liczba imigrantów wynosi?a nawet w niektórych latach do 38% populacji wsi, a pochodzili z ró?nych rejonów Polski i nawet z Czech. Zapewne w?a?ciciel dóbr Leon Pop?awski sprowadza? ca?e rodziny, które stawa?y si? podstaw? si?y roboczej i administracji: prz?dzalni, cukrowni, fabryki guzików, garncarni, cukrowni, gorzelni, papiernia i innych zak?adów przemys?owych.

Warto jeszcze wspomnie? o prz?dzalni bawe?ny, która powsta?a tu w 1830 roku, ale nie zdo?a?a si? w pe?ni rozwin??. By?o to jedno z wi?kszych przedsi?wzi?? w Królestwie Polskim w tym czasie. Cz??ciowo w oparciu o kapita?y pa?stwowe, sprowadzono z Anglii maszyny prz?dzalnicze o 36 658 wrzecionach. Niestety wybuch powstania listopadowego przeszkodzi? w tym przedsi?wzi?ciu. Maszyny prz?dzalnicze wyceniono na ogromn? kwot? 216 648 rubli i kupi? je w 1845 roku niejaki Ludwik Geyer z ?odzi za 2 000 rubli. (To w?a?nie Geyer za?o?y? pierwsz? mechaniczn? prz?dzalnie na terenie Polski. )Tak, wi?c niewiele brakowa?o, ?eby Serniki sta?y si? przoduj?cym w kraju o?rodkiem prz?dzalniczym.

Przemys? w Sernikach upad? w po?owie XIX wieku, po cz??ci za spraw? kryzysu gospodarczego, a po cz??ci równie? za spraw? nowego w?a?ciciela tych dóbr Ludwika Grabowskiego (biogram patrz aneks ), który dosta? je w posagu ?eni?c si? z Zofi?, córk? Leona Pop?awskiego. Nowy w?a?ciciel by? zapalonym hodowc? koni i nie wiele zajmowa? przemys?em na terenie dóbr Serniki. Przemys? upad?, ale za to powsta?a tu w ko?cu XIX wieku wspania?a stadnina koni, która sta?a si? s?ynna w ca?ym Imperium Rosyjskim.

W 1864 roku ziemia w Sernikach zosta?a rozparcelowana i powsta?a samodzielna wie?. Cz??? ziemi nadal nale?a?a do folwarku. W Sernikach ustanowiono w tym czasie siedzib? gminy.

Wed?ug opisu miejscowo?ci Syrniki z 1890 roku we wsi by? urz?d gminy, szko?a pocz?tkowa, gorzelnia (produkcja 60 000 rubli rocznie). Tradycje przemys?owe w Sernikach przetrwa?y, dobrze rozwija?o si? r?kodzielnictwo, kowalstwo i pszczelarstwo.

Ludwik Grabowski dziedzic maj?tku Serniki zmar? w 1903 roku. Po nim dziedziczyli jego synowie. W latach mi?dzywojennych dziedziczyli tu Stanis?aw Grabowski i Olgierd Grabowski. Folwark Serniki liczy? 779 ha obszaru.

W Sernikach w 1921 roku naliczono 60 domów i 318 mieszka?ców. W folwarku mieszka?o 239 osób w 6 domach.

W okresie mi?dzywojennym Syrniki by?y wa?nym o?rodkiem lokalnego handlu i us?ug. Dzia?a?a tu cegielnia nale??ca do Grabowskiego. Kowalami byli: J. Barszczyk i W. Barszczyk. Liczne by?y sklepy spo?ywcze stanowi?ce w?asno??: M. Czeka?skiej, F. Ksi??ka, F. Sagana i J. Twardzisza. Wiatrak nale?a? do F. Kucharskiego. Rozwija? si? ruch spó?dzielczy, dzia?a?a spó?dzielnia o nazwie „Zgoda" Sp. z o.o. Firma zajmuj?ca si? eksploatacj? lasów nale?a?a do J. Kowartowskiego.

Wed?ug opisu gminy z 1930 roku gmina Serniki mia?a obszar 9 973 ha, mieszka?o tu 6 060 osób a administracyjnie gmina podzielona by?a na 13 so?ectw. Tak opisano kultir? roln?: „Gleba na ogó? ?rednia, jednak?e drobne gospodarstwa rolne znajduj? si? w do?? dobrej kukturze. Staraniem gminy i we w?asnym zakresie prowadzone s? poletka do?wiadczalne w 4-miejscowo?ciach."

Mieszka?cy gminy specjalizowali si? w hodowli trzody chlewnej rasy angielskiej. Istnia?y te? dwie mleczarnie spó?dzielcze. Od 1927 roku prowadzono roboty melirarycjne.

Dum? gminy by?o wybudowanie 7-klasowej szko?y powszechnej w Woli Sernickiej kosztem 90 000 z?. Na terenie gminy by?y cztery stra?e po?arne z których 3 mia?y w?asne remizy w tym jedna by?a murowana. Stra?e mia?y pewne braki w sprz?cie z wyj?tkiem najlepiej zaopatrzonej, najstarszej stra?y w Brzostówce, istniej?cej od 1909 roku. Aktywno?? spo?eczne przejawia?a si? w istnieniu licznych stowarzysze? m?odzie?owych i 4 spó?dzielniach z których jedna, w Serniakach, mia?a w?asny dom pó?murowany.

Od 1927 roku istnia?a Gminna Kasa Po?yczkowo-Oszcz?dno?ciowa. Bud?et gminny na rok 1930/1931 zamyka? si? kwot? 38 430 z? z czego na szkolnictwo planowano wyda? 10 150 z? a na opiek? spo?eczn? 4 000 z?. Wójtem gminy od 1924 roku by? Józef Wo?niak rolnik z Ruskowoli. By? on równie? prezesem Stowarzyszenia Spó?dzielczego. Sekretarzem urz?du by? Jan Zi?ba pochodz?cy z powiatu lubelskiego. Jan Zi?ba by? te? prezesem Stowarzyszenia Spó?dzielczego oraz stra?y po?arnej.

W sk?ad Rady Gminy w 1930 roku wchodzili: Tytus Miedzianowski, Tomasz Zalewski, Jan Marz?da, Wawrzyniec Mazurek, Jan Grzegorczyk, Ignacy Florek, Józef Grzegorczyk, Franciszek Barszczyk, Feliks Kopryk, Franciszek Wójcik, Franciszek Pacek i Filip G?sior.

Do zabytków Sernik nale?y miejscowy ko?ció?. Ko?ció? jest murowany z ceg?y, 1-nawowy, pó?nobarokowy z elementami wczesnoklasycystycznymi ( projekt Jakuba Fontany), w przed?u?eniu prezbiterium zakrystia, obok kruchta, klatka schodowa i na pi?trze skarbiec. Nawa posiada zaokr?glone od wewn?trz naro?a i urz?dzone kaplice. Te ostatnie s? otwarte do nawy arkadami. Na frontonie ko?cio?a znajduje si? wie?a. Wewn?trz 7 o?tarzy, g?ówny - murowany, barokowy z obrazem ?w. Marii Magdaleny. O?tarze boczne (4) barokowe i 2 klasycystyczne ( ostatnie pod chórem muzycznym). Po stronie ambony o?tarz drewniany - Serca P. Jezusa, murowany - Niepokalanego Pocz?cia NMP ( z zabytkowym obrazem ?w. Tekli) i drewniany - Przemienienia Pa?skiego. Po stronie przeciwnej - drewniany o?tarz ?w. Antoniego, murowany ?w. M. Magdaleny i drewniany ?w. Rodziny. W nawie ?awki sosnowe bez okre?lonego stylu. Na chórze muzycznym organy z 1850 r. firmy St. Rumi?skiego z Lublina, 12-g?osowe, chrzcielnica barokowa.

Obok ko?cio?a jest dzwonnica z po?owy XIX wieku neogotycka, murowana z ceg?y otynkowana. Jest czworoboczna dwukondygnacyjna. Dach jest dwuspadowy, kryty dachówk?. Jest te? cmentarz przyko?cielny otoczony murem z prze?omu XVIII i XIX wieku. W naro?ach s? kapliczki z XIX wieku.

Jest równie? kapliczka cmentarna wzniesiona w 1856 roku przez architekta Franciszka Tournella. Jest w stylu neogotyckim murowana z ceg?y prostok?tna z czworoboczn? krucht? od frontu. Dach jest dwuspadowy kryty dachówk?. W ?rodku neogotycki o?tarz z okresu budowy kaplicy.

Z dawnego zespo?u dworskiego niewiele zosta?o. Dwór pochodzi? z XVIII wieku, budynki dworskie zosta?y w wi?kszo?ci rozebrane po II wojnie ?wiatowej.

Serniki-Kolonia

Ta miejscowo?? powsta?a na miejscu dawnego folwarku nale??cego do Grabowskich. W okresie powojennym folwark zosta? rozparcelowany i na jego miejscy powsta?a osada Serniki Kolonia.

Wola Sernicka

Wola Sernicka powsta?a w ko?cu XV wieku. Pierwsze pisane wzmianki pochodz? z 1496 roku, kiedy to wymienia si? miejscowo?? Szyrnyczka Wolya. W tym czasie by?a to w?asno?? Jan z Syrnik. Nazwa wskazuje na sposób powstania tej miejscowo?ci. S?owo wola oznacza?o kiedy? „wolnizn?" czyli czas jaki dawano ch?opom na zagospodarowanie si? w nowym miejscu (zwolnienie podatkowe). Miejscowo?? powsta?a w pobli?u Sernik i w ramach dóbr sernickich, wi?c nazwano j? Wol? Sernick?.

Co ciekawe to w?a?nie Wola Sernick? upodobali sobie w?a?ciciele tych dóbr i tu powsta?a ich siedziba. Pierwszy murowany dwór powsta? mi?dzy schy?kiem XVI wieku, a po?ow? XVII wieku. Wed?ug opisu z drugiej po?owy XVII wieku by? zbudowany na planie prostok?ta, by? trójdzielny dwutraktowy z sieni? na osi. Od frontu znajdowa? si? ganek z altank?. W poddaszu by?o jedno okno. W lewym trakcie by?a izba sto?owa z 4 oknami z kamienn? pod?og?, obok by? skarbiec, z boku alkierz z 2 oknami. W prawym trakcie by?a izba o 4 oknach z boczn? komnat? o jednym oknie. W sieni znajdowa?a si? kuchnia. Dwór kryty by? gontem. Ca?y dwór otoczony by? drewnianym parkanem z trzema wrotami.

Wola Sernicka wchodz?c w sk?ad dóbr Serniki mia?a tych samych w?a?cicieli co Serniki. Tak, wi?c w XVI wieku byli to Osmólscy, a w pocz?tkach XVII wieku Silniccy. W po?owie XVII wieku sta?a si? w?asno?ci? Krzysztofa Drohojowskiego, a nast?pnie jego syna Andrzeja. W ko?cu XVII wieku dobra sernickie kupili Potoccy.

O znaczeniu Woli Sernickiej mog? ?wiadczy? dane z 1676 roku z ówczesnego spisu podatkowego. W tym czasie p?acono podatek od 14 osób czeladzi dworskiej i 235 poddanych. Oprócz Drohojewskiego mieszka? tu równie? niejaki Latoszy?ski, który p?aci? podatek od siebie, 5 osobowej i 1 jednej osoby s?u?by. By? to zapewne jaki? ubogi krewny lub klient Drohojowskich. Te dane ?wiadcz?, ?e Wola Sernicka mia?a kilkakrotnie wi?cej mieszka?ców ni? ówczesne Serniki. By? mo?e ta wie? nie uleg?a zniszczeniom wojennym lub te? w?a?ciciele tych dóbr dbali szczególnie o t? wie?.

Potoccy dziedziczyli tu do pocz?tków XIX wieku. W tym czasie, czyli przez ca?y XVIII wieku Wola Sernicka rozwija?a si? bardzo dobrze. ?wiadczy o tym wzrost liczby ludno?ci. Potoccy sprowadzali tu równie? osadników ze swoich dóbr na wschodzie ówczesnej Rzeczpospolitej i st?d na pewno wielu mieszka?ców tych okolic swoich przodków mo?e szuka? na Ukrainie lub Litwie.

Wed?ug danych ze spisu ludno?ci z 1787 roku Wola Syrnicka liczy?a 912 mieszka?ców, w tym 25 ?ydów. By?a to, wi?c bardzo du?a wie?, a liczba ludno?ci przewy?sza?a liczb? ludno?ci niektórych ówczesnych miasteczek. W drugiej po?owie XVIII wieku ranga Woli Sernickiej spad?a, poniewa? dwór, siedzib? dziedziców przeniesiono do Sernik.

Na pocz?tku XIX wieku, gdy dobra sernickie nale?a?y do Macieja ?yszkiewicza i nast?pnie do Leona Pop?awskiego, Wola Sernicka rozwija?a si? nadal. W 1827 roku naliczono tu 149 domów i 987 mieszka?ców. Wie? nale?a?a do dóbr sernickich do 1864 roku, wtedy nast?pi?o uw?aszczenie i powsta?a samodzielna wie? w gminie Serniki. Do dworu nale?a? odt?d tylko folwark Wola Sernicka w?asno?? Grabowskich (od po?owy XIX wieku).

W 1921 roku mieszka?o tu 1 225 osób w 192 domach. W folwarku natomiast 192 osoby w 7 domach.

Wola Syrnicka w okresie mi?dzywojennym by?a du??, rozwini?t? gospodarcz? miejscowo?ci?. W?a?cicielem ziemskim by? Stanis?aw Grabowski posiadaj?cy 842 ha ziemi. We wsi dzia?a?o Spó?dzielcze Stowarzyszenie Spo?ywców. Kowalem by? J. Serwin. M?yn by?y w?asno?ci? B. Kucharskiego. Dzia?a?y trzy sklepy spo?ywcze nale??ce do: M. Foltynka, Franciszka Sagana i J. Twardzisza. Wiatrak nale?a? do F. Kucharskiego.

W latach dwudziestych XX wieku powsta?a tu najnowocze?niejsza szko?a w gminie Serniki i jedna z wi?kszych w powiecie.

Wola Sernicka-Kolonia

Ta wie? zacz??a si? tworzy? ju? w okresie mi?dzywojennym. Ziemia dworska by?a parcelowana i sprzedawana na dzia?ki. Wed?ug mapy z 1934 roku ta kolonia liczy?a ju? 28 domów mieszkalnych.

Wólka Zab?ocka

Wólka Zab?ocka powsta?a w XVII wieku. Pocz?tkowo by?a to niewielka miejscowo?? nale??ca do ma?o znacz?cego rodu szlacheckiego. Spis podatkowy z 1676 toku informuje ,?e wie? Wólka Zab?oczn? dziedziczy? Jakub Nietyksa i p?aci? podatek od 3 osób z rodziny, 25 ludzi dworskich i poddanych. By?a to, wi?c niewielka miejscowo?? licz?ca kilka rodzin.

Wie? zapewne nale?a?a do drobnej szlachty a? do ko?ca XVII wieku, a nast?pnie przesz?a na w?asno?? Potockich, dziedziców s?siednich Sernik. W ko?cu XVIII wieku by?a to ju? ?redniej wielko?ci osada, licz?ca w 1787 roku 207 mieszka?ców w tym 5 ?ydów.

W 1806 roku, gdy licytowano dobra sernickie Wólka Zab?ocka zosta?a wy??czona z tych dóbr i sprzedana oddzielnie, kupili j? prawdopodobnie Kuczy?scy.

W 1827 roku w tej miejscowo?ci by?o 24 domy i 161 mieszka?ców.

Podczas gdy Serniki sta?y si? o?rodkiem przemys?owym, to tu podejmowano w XIX wieku tylko próby hodowli owiec.

W 1864 roku ziemia dworska zosta?a uw?aszczona i powsta?o 23 gospodarstwa ch?opskie na 309 morgach ziemi. Do dworu nale?a?o odt?d 411 mórg ziemi.

W ko?cu XIX wieku folwark Wola Zab?ocka zosta? rozparcelowany na mniejsze dzia?ki daj?c pocz?tek nowej wsi Kolonia Wola Zab?ocka.

We wsi Wola Zab?ocka w 1921 roku by?o 38 domów i 218 mieszka?ców, w koloni natomiast 21 domów i 138 osób.

Przed II wojn? ?wiatow? dzia?a? tu wiatrak, w?asno?? W. Loksztajna oraz spó?dzielnia o nazwie „Przysz?o??".

Wólka Zawieprzycka

W drugiej po?owie XVI wieku w?a?ciciele Zawieprzyc za?o?yli now? osad? nazwan? Wol? Zawieprzyck?. W tym czasie liczy?a ona nie wi?cej ni? 50 mieszka?ców. Z racji odleg?o?ci od Zawieprzyc i o?rodka parafialnego w Bystrzycy t? miejscowo?? w??czono do parafii Ostrów. Pierwsze dok?adniejsze dane posiadamy z 1626 roku, gdy przeprowadzono spis podatkowy. W tym czasie wie? liczy?a pó?torej ?ana ziemi uprawnej, mieszka?y tu, wi?c najpewniej 3 rodziny kmiece. W?a?cicielk? wsi by?a pani Ciecierska podstolina lubelska.

Po Ciecierskich, pochodz?cych z Ciecierzyna, dobra zawieprzyckie wraz z Wólk? Zawieprzyck? przesz?y na w?asno?? mo?nego rodu Firlejów. W 1649 roku jako w?a?cicielka wsi wyst?puje ju? Zofia Katarzyna (wg herbarzy Katarzyna) z D?browicy Firlejowa, córka Jana Firleja wojewody krakowskiego, która wysz?a za m?? za Adama Noskowskiego podkomorzego lubelskiego. Zapewne to w?a?nie jej ojciec, Jan Firlej kupi? wie? nied?ugo po 1626 roku i przekaza? swojej córce. Po ?mierci Katarzyny z Firlejów wie? nale?a?a do Noskowskich, ale Anna Noskowska dziedziczka (wnuczka Katarzyny) b?d?ca ?on? Miko?aja Firleja sprzeda?a w 1662 roku wie? Józefowi Gorajskiemu.

Józef Gorajski herbu Korczak, od 1659 roku by? starost? lubelskim. W 1671 roku sprzeda? dobra zawieprzyckie Piotrowi Mi?czy?skimu herbu Suchekomnaty, a kilka lat pó?niej w?a?cicielem maj?tku zosta? jego syn Atanazy Mi?czy?ski.

Wojna ze Szwecj? i Kozakami z po?owy XVII wieku przynios?y wielkie straty w tej wsi. By? mo?e równie? t? wie? „spalili Kozacy" tak jak to si? sta?o w pobliskiej Brzostówce. W?a?nie to mo?e t?umaczy?, ?e wed?ug danych z 1676 roku Wola Zawieprzycka liczy?a zaledwie 10 mieszka?ców. By? to czas ju? prawie dwudziestu lat po ustaniu dzia?a? wojennych, gdy wie? otrz?sn??a si? ju? po wojnie. Mo?na, wi?c przypuszcza?, ?e oko?o 1660 roku wioska mog?a by? zupe?nie opuszczona, tak jak to by?o z wieloma wsiami w tej okolicy.

Wojny z pocz?tku XVIII wieku równie? mog?y spowodowa? du?e straty, ale po 1717 roku, kiedy w Polsce zapanowa? wreszcie pokój wie? zacz??a si? odradza?. Dane z drugiej po?owy XVIII wieku informuj?, ?e mieszka?o tu oko?o 150 osób.

Dziedzic wsi Atanazy Mi?czy?ski (biogram patrz aneks) herbu Suchekomnaty zmar? w 1723 roku, a dobra Zawieprzyce odziedziczy? jego m?odszy syn Piotr. Piotr Mi?czy?ski nie musia? uczestniczy? w licznych wojnach tak jak ojciec, aby zrobi? karier?. Jeszcze za ?ycia ojca m?ody Piotr zosta? starost? kamieniopolskim i starost? krzepickim (1711), w latach 1720 i 1722 by? ju? pos?em, a po ?mierci ojca i obj?ciu cz??ci maj?tku, zosta? kasztelanem che?mskim. W 1737 roku zosta? wojewod? czernichowskim, w 1740 otrzyma? od króla order Or?a Bia?ego. By? typowym cz?owiekiem swojej epoki, dba? o swój interes handluj?c na du?? skal? zbo?em, z W?gier sprowadza? wino. Odziedziczony maj?tek i gospodarno?? przynios?a fortun?. Jednak z drugiej strony zarzuca si? mu otaczanie si? miernotami i karierowiczami. Sam promowa? takich ludzi do ró?nych urz?dów. Wobec s?siadów by? nieust?pliwy, a kroniki s?dowe daj? liczne przyk?ady jego pozwów wobec s?siadów, z którymi s?dzi? si? przez d?ugie lata. Dodatkowo by? bezwzgl?dny wobec poddanych i s?ug. ?eni? si? dwukrotnie, najpierw z Antonin? Rzewusk?, z któr? mia? synów Adama i Józefa, nast?pnie z Mariann? Wierzbowsk?.

O bogactwie Piotra Mi?czy?skiego kr??y?y legendy, a król Polski Stanis?aw August Poniatowski boryka? si? z brakiem pieni?dzy. Dnia 10 V 1774 roku król nada? Mi?czy?skiemu order ?w. Stanis?awa, a latem tego samego roku wys?a? do Mi?czy?skiego pos?a z pro?b? o po?yczk?. Piotr Mi?czy?ski jednak "odmówi? tej przys?ugi". Mia? tak? pozycj?, ?e móg? odmówi? nawet królowi. W dwa lata pó?niej Mi?czy?ski zmar?.

Wólka Zawieprzycka w drugiej po?owie XVIII wieku sta?a si? ?redniej wielko?ci osad?. W 1787 roku w tej wsi mieszka?o 129 osób w tym 5 ?ydów. Nazw? wsi zapisywano jako Wola Zawieprzowska. Wed?ug taryfy podatku podymnego z 1790 roku w tej wsi ogó?em by?o 21 budynków mieszkalnych i gospodarczych w tym by? browar, karczma oraz 19 budynków mieszkalnych.

Po Piotrze Mi?czy?skim, zmar?ym w 1776 roku, dziedziczy? jego m?odszy syn Józef Mi?czy?ski genera? wojsk polskich, starosta makowiecki. Józef Mi?czy?ski zmar? w 1787 roku, a maj?tek Zawieprzyce odziedziczy? jego syn Ignacy Mi?czy?ski.

Ignacy Mi?czy?ski urodzi? si? w Zawieprzycach w 1760 roku. Zapewniono mu gruntowne wykszta?cenie w Collegium Nobilum w Warszawie, zwiedza? Europ? i studiowa? we Francji i W?oszech. W 1781 roku zosta? szambelanem królewskim, mia? te? liczne starostwa przynosz?ce mu znaczne dochody. Nie bra? udzia?u w ?yciu politycznym kraju. Po II rozbiorze kraju w 1793 roku zamieszka? w Galicji. Rok pó?niej Mi?czy?ski, zapewne z tego powodu, ?e trudno by?o mu administrowa? maj?tkiem w innym kraju (sam mieszka? w Cesarstwie Austrii) sprzeda? maj?tek Zawieprzyce Aleksandrowi Morskiemu.

Od 1794 roku Zawieprzyce i Wólka Zawieprzycka nale?a?y do Aleksandra Morskiego podkomorzego przemyskiego. Morski, na skutek dzia?ów w rodzinie, przekaza? te dobra swemu kuzynowi Onufremu Morskiemu. Onufry Morski kasztelan kamieniecki wyda? w 1805 roku swoj? córk? Józef? za hrabiego Antoniego Ostrowskiego. Na skutek podzia?ów rodzinnych w?ród Morskich, Ostrowski otrzyma? dobra Zawieprzyce w 1818 roku. Od tej pory a? do 1945 roku folwark Wólka Zawieprzycka nale?a? ju? do Ostrowskich.

Wed?ug danych z 1827 roku stan Wólki Zawieprzyckiej nie zmieni? si?. W tym?e roku by?o tu 22 domy i 105 mieszka?ców.

Antoni Ostrowski (ur. 1782) dziedzic dóbr Zawieprzyce od 1818 roku nale?a? do elity ówczesnego Królestwa Polskiego. Kszta?ci? si? pod okiem Hugo Ko???taja, Tadeusza Czackiego i Jana Woronicza. Na ochotnika zg?osi? si? do powstania ko?ciuszkowskiego. W 1807 roku by? we w?adzach nowo powsta?ego Ksi?stwa Warszawskiego, organizowa? Gwardi? Narodow?. Nast?pnie w armii Ksi?stwa Warszawskiego, uczestniczy? w bitwie pod Raszynem i s?ynnej bitwie pod Lipskiem w 1813 roku, gdzie by? ?wiadkiem ?mierci ksi?cia Józefa Poniatowskiego, marsza?ka Francji w nurtach rzeki Elstery. Po przegranej bitwie wzi?to go do niewoli, ale na osobist? pro?b? cara Aleksandra uwolniono go.

Nast?pnie Ostrowski wzi?? udzia? w organizowaniu Królestwa Polskiego pod ber?em cara. Bywa? w Pary?u i Petersburgu. W 1819 roku zosta? mianowany senatorem, oraz kasztelanem i wojewod? Królestwa Polskiego, by? te? hrabi?. Ceniono jego gospodarno??, by? jednym z prekursorów rozwoju przemys?u w Polsce, za?o?y? Tomaszów Mazowiecki.

Podczas powstania listopadowego by? genera?em i szefem Gwardii Narodowej. By? te? przewodnicz?cym Senatu. Jednak Gwardia Narodowa pod jego dowództwem nie zapisa?a si? najlepiej w historii powstania. W ko?cu 1831 roku wyemigrowa? do Francji. Jego liczne maj?tki tym Zawieprzyce i Wólka Zawieprzycka, zosta?y przej?te przez skarb pa?stwa. Zmar? w swoim maj?tku w les Maderes ko?o Tours dnia 4 XII 1845 roku. Antoni Ostrowski z pierwszego ma??e?stwa z Józef? Morsk? mia? syna Stanis?awa Kostk? W?adys?awa Kazimierza (ur. 1812), pana na "Tomaszowie, ?aziskach, W?wale, Cekanowie i Zawieprzycach". Stanis?aw Ostrowski w wojsku polskim by? podporucznikiem artylerii, przebywa? te? na emigracji w Pary?u wraz z ojcem. Jednak w 1832 roku car pozwoli? mu wróci? i obj?? maj?tek odziedziczonych po ojcu. Tak, wi?c Stanis?aw Ostrowski zosta? kolejnym dziedzicem Zawieprzyc oraz Wólki Zawieprzyckiej.

Stanis?aw Ostrowski o?eni? si? dnia 25 07 1848 roku z Helen? ze Skrzy?skich. Ze zwi?zku ze Skrzy?sk? urodzi? si? w 1854 roku Juliusz Karol Ignacy Stanis?aw Kostka, który uzyska? wykszta?cenie prawnicze na Zachodzie. O?eni? si? w Dijon w 1882 roku z Mari? Delfin? Eufrozyn? Juli? z Tyszkiewiczów. Juliusz Ostrowski by? kolejnym dziedzicem Zawieprzyc po ?mierci ojca w 1889 roku. W 1891 roku potwierdzono jego tytu? hrabiowski.

Nale?y te? wspomnie?, ?e Ostrowscy z regu?y nie zarz?dzali samodzielnie tym maj?tkiem, ale go dzier?awili. W drugiej po?owie XIX wieku dzier?awc? maj?tku by? Ksawery Sk?odowski (1816-1884) kuzyn Marii Curie-Sk?odowskiej.

Dziadek Marii, Józef Sk?odowski pedagog i dyrektor gimnazjum lubelskiego, w 1862 roku zosta? przedwcze?nie przeniesionych na emerytur?. Powodem by?o patriotyczne nastawienie m?odzie?y gimnazjalnej, której sprzyja? Sk?odowski. Na emeryturze Sk?odowski przeniós? si? do swojego kuzyna Ksawerego. W Zawieprzycach u dziadka i kuzyna bywa?a ma?a Maria Sk?odowska, córka W?adys?awa (1832-1902). Józef Sk?odowski zmar? 21 VIII 1882 roku, a jego kuzyn w dwa lata pó?niej. S? pochowani w Kijanach.

W 1864 roku po powstaniu styczniowym ziemia dworska zosta?a uw?aszczona. Powsta?a wtedy samodzielna miejscowo?? Wólka Zawieprzycka, któr? w??czono do gminy Syrniki. Do maj?tku Zawieprzyce nale?a? odt?d tylko niewielki folwark.

W 1921 roku w Wólce Zawieprzyckiej naliczono 75 domów i 422 mieszka?ców. W folwarku natomiast 1 dom i 8 mieszka?ców. W okresie mi?dzywojennym w tej wsi dzia?a?y dwa sklepy spo?ywcze nale??cy do J. Raka oraz T. Raka.

Ostatni dziedzic dóbr zawieprzyckich, Jan Krystyn hrabia Ostrowski urodzi? si? 09 08 1894 roku. W 1921 roku o?eni? si? z Ann? Leoni? Broel-Plater z Bia?aczowa. By? kawalerem zakonu malta?skiego, zajmowa? si? t?umaczeniami. W 1944 roku w wyniku reformy rolnej jego maj?tek w tym i folwark Wólka Zawieprzycka zosta? przej?ty przez pa?stwo. Hrabia Ostrowski zmar? dnia 06 02 1981 roku w Krakowie.

 

Kalendarz wydarzeń

lipiec 2016
N P W Ś C Pt S
26 27 28 29 30 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń